Nhà vườn An Hiên
Huế không chỉ có lăng vua, điện thờ và cầu thép. Huế còn có một kiểu kiến trúc và lối sống riêng mà bạn khó tìm thấy ở nơi nào khác: nhà vườn.
Hôm nay cả nhà đến thăm điểm được mệnh danh là đệ nhất nhà vườn xứ Huế. Đó là Nhà vườn An Hiên.
Địa chỉ là số năm mươi tám Nguyễn Phúc Nguyên, con đường chạy dọc tả ngạn sông Hương gần Chùa Thiên Mụ. Nhà vườn rộng bốn nghìn sáu trăm linh tám mét vuông. Nhà chính chỉ có một trăm ba mươi lăm mét vuông. Phần lớn diện tích là vườn: cây ăn trái, hoa, ao, cây cổ thụ.
Đó đã là một triết lý rồi. Nhà nhỏ, vườn rộng. Quý tộc Huế không cần không gian khổng lồ. Họ cần thiên nhiên. Cây trái, ao nước, bóng mát, tiếng chim. Đó là sự tao nhã của văn hóa Huế.
Nhà được xây trước năm một nghìn tám trăm chín mươi lăm cho công chúa thứ mười tám của vua Dục Đức. Vua Dục Đức là vị vua bi thảm nhất triều Nguyễn. Ông trị vì chỉ ba ngày năm một nghìn tám trăm tám mươi ba rồi bị phế và bỏ đói chết trong ngục sau bảy mươi lăm ngày giam cầm. Nhưng dù vua cha bi kịch như vậy, công chúa vẫn được quan tâm và sống trong ngôi nhà vườn này.
Sau đó nhà qua nhiều chủ. Năm một nghìn chín trăm hai mươi, bà Khâm Điệp mua lại. Năm một nghìn chín trăm ba mươi sáu, con trai bà bán cho ông Nguyễn Đình Chi, một tuần phủ. Ông Chi nâng cấp và chăm sóc vườn. Đến năm một nghìn chín trăm bốn mươi, ông mất.
Và đây là nhân vật để lại dấu ấn sâu nhất tại An Hiên: bà Đào Thị Xuân Yến, vợ của ông Chi.
Năm một nghìn chín trăm bốn mươi, khi chồng mất, bà Xuân Yến tiếp quản nhà vườn. Bà quản lý ở đây năm mươi bảy năm liên tục, cho đến khi bà mất năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy. Suốt năm mươi bảy năm đó, bà cải tạo vườn, bảo tồn nhà rường, trồng thêm cây quý, giữ mọi thứ nguyên vẹn qua chiến tranh, qua những biến động lớn của đất nước.
Nhờ bà, hôm nay cả nhà mới được đến đây.
Đây là điều cần hiểu: An Hiên được gọi là đệ nhất không phải vì ngôi nhà đẹp nhất trong tất cả nhà vườn từng tồn tại ở Huế. Sau năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, nhiều nhà vườn quý tộc Huế bị phá, bị bán, bị chia nhỏ, hoặc xuống cấp đến mức không còn nhận ra. An Hiên là một trong số ít còn nguyên vẹn. Đệ nhất vì nguyên vẹn nhất và có hồn nhất trong số còn lại. Và lý do nó còn là vì một người phụ nữ đã quyết định gắn năm mươi bảy năm cuộc đời với nơi này.
Nhà chính là kiểu nhà rường truyền thống Huế. Ba gian hai chái, hướng Nam theo phong thủy để đón gió nam và ánh sáng. Mái ngói âm dương: hai lớp ngói xen kẽ, một lớp úp một lớp ngửa, tạo kết cấu bền vững và cách nhiệt tốt. Cột gỗ sơn son thếp vàng, biểu trưng của tầng lớp có địa vị. Tường gạch thẻ, loại gạch thủ công nhỏ dài truyền thống Huế. Bên trong có hoành phi câu đối chữ Hán và bàn thờ gia tiên.
Sân vườn chiếm phần lớn diện tích. Xoài, mít, bưởi, vú sữa, cây nhiệt đới đặc trưng miền Trung. Hoa mai, lan, cúc. Ao sen. Cây cổ thụ bóng mát. Đường đi lát gạch và sỏi.
Cả nhà đi dạo và cảm nhận. Tiếng lá xào xạc. Mùi hoa. Ánh sáng lọc qua tán cây. Đây là không gian của sự tĩnh lặng. Không ồn ào như chợ Đông Ba. Không trang nghiêm như lăng tẩm. Chỉ là một cuộc sống bình thường của một gia đình quý tộc Huế cách đây hơn một trăm ba mươi năm, được giữ lại nhờ tình yêu của một người phụ nữ.
Nhà vườn An Hiên không hào nhoáng như Đại Nội. Không huyền bí như Điện Hòn Chén. Không hoành tráng như Đàn Nam Giao. Nhưng nó là thứ gì đó rất Huế: tĩnh lặng, tinh tế, chứa đựng nhiều thế hệ.
Đứng dưới tán cây cổ thụ trong vườn An Hiên, cả nhà sẽ nghe tiếng lá và tiếng nước, và hiểu rằng có những con người đã chọn gắn cả cuộc đời để giữ lại một khoảnh khắc bình yên cho những người đến sau.