Núi Bà Rá

Nhìn về vùng Phước Long từ xa, Núi Bà Rá nổi bật giữa địa hình đồi thấp như một ngọn đồi độc lập cao vút. Nhưng đến gần hơn, khi bước lên từng bậc trong số một nghìn bảy trăm sáu mươi bảy bậc đá từ Đồi Bằng Lăng lên đỉnh, cả nhà sẽ hiểu rằng nơi này không chỉ là điểm ngắm cảnh. Nó mang trong mình nhiều lớp câu chuyện: văn hóa của người S'tiêng và người Khmer, ký ức về nhà tù thuộc địa, dấu tích kháng chiến và không gian tín ngưỡng trên đỉnh núi.

Núi Bà Rá cao bảy trăm hai mươi ba mét so với mực nước biển, thuộc phường Sơn Giang, thị xã Phước Long, khu vực Bình Phước cũ. Di tích Núi Bà Rá - Thác Mơ được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng là di tích lịch sử và thắng cảnh quốc gia từ ngày hai mươi tháng tư năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm.

Tên gọi của ngọn núi phản ánh sự giao thoa nhiều nền văn hóa ở đây. Người S'tiêng gọi là Bơnom Brah hay Yang Yumbra, thường được hiểu là núi thần. Người Khmer gọi là núi Chân Phật. Cả hai tên gọi đều phản ánh tầm quan trọng tâm linh của ngọn núi đối với cộng đồng địa phương từ trước khi các nhóm di cư đến vùng đất này. Truyền thuyết về hai chị em Bà Đen và Bà Rá là lớp kể dân gian được nhiều thế hệ truyền lại, cả nhà nghe như câu chuyện văn hóa, không phải sự kiện lịch sử có căn cứ.

Lớp lịch sử nặng nề nhất của Bà Rá gắn với thời thuộc địa Pháp. Từ năm một nghìn chín trăm hai mươi lăm đến năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt, thực dân Pháp xây dựng một nhà tù lớn ở chân núi gồm ba trại: Camp A, Camp B và Camp C, giam giữ nhiều nhóm tù khác nhau, trong đó có tù chính trị. Bà Nguyễn Thị Định, sau này là Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam, đã từng bị giam tại đây từ năm một nghìn chín trăm bốn mươi đến năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt. Khi đi qua khu vực chân núi và nhà bia tưởng niệm, cả nhà sẽ cảm nhận rằng đây không chỉ là điểm du lịch, mà còn là địa chỉ gắn với sự hy sinh của những người chọn con đường đấu tranh.

Tuyến leo núi bắt đầu từ Đồi Bằng Lăng, nơi có nhà bia và đền tưởng niệm các chiến sĩ, quân dân và đồng bào đã hy sinh trong khu vực Bà Rá. Từ đây lên đỉnh là một nghìn bảy trăm sáu mươi bảy bậc đá, một tuyến leo vừa sức nếu cả nhà giữ nhịp thở đều. Không phải leo một mạch không dừng. Mỗi đoạn nghỉ là cơ hội để nhìn lại cảnh rừng và thung lũng trải rộng phía dưới.

Trên đỉnh núi, cả nhà sẽ đến khu tâm linh với miếu thờ Đức Phật Thánh Mẫu Thiên Hậu và Bà Chúa Xứ. Đây là không gian tín ngưỡng thực sự mà nhiều thế hệ người địa phương đã tìm đến, mang theo lòng thành kính giữa mây và gió núi.

Từ đỉnh vào ngày trời quang, cả nhà có thể nhìn xuống thị xã Phước Long, phường Thác Mơ và hồ thủy điện Thác Mơ rộng khoảng một trăm mười cây số vuông. Mặt hồ xanh trải rộng dưới chân núi, bao quanh bởi rừng và đồi, tạo nên một khung cảnh mà nhiều nguồn địa phương gọi là cảnh tiên giữa miền núi cao.

Bà Rá từng có hệ thống cáp treo dài hai nghìn không trăm sáu mươi ba mét với ba mươi hai cabin, đưa vào khai thác năm hai nghìn không trăm mười, nối chân núi lên gần đỉnh. Dù đi bằng bậc đá hay cáp treo, hành trình lên đỉnh Bà Rá đều dẫn đến cùng một khoảnh khắc: đứng giữa gió, nhìn xuống cả vùng Phước Long trải rộng bên dưới như một tấm bản đồ sống, với mặt hồ Thác Mơ lấp lánh giữa những triền rừng xanh thẫm. Đó là khoảnh khắc mà cả nhà sẽ khó quên.