VQG Bù Gia Mập
Có những khu rừng mà tiếng động đầu tiên bạn nghe không phải là tiếng người, mà là tiếng chim. Bù Gia Mập là một trong những nơi như vậy.
Vườn quốc gia Bù Gia Mập nằm trên địa bàn hai xã Đắk Ơ và Bù Gia Mập, khu vực Bình Phước cũ, nay thuộc tỉnh Đồng Nai. Tiền thân của Vườn là Khu rừng cấm Bù Gia Mập, được thành lập năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu. Đến năm hai nghìn không trăm lẻ hai, khu bảo tồn thiên nhiên này được chuyển hạng thành Vườn quốc gia.
Quy mô của Vườn không nhỏ. Tổng diện tích khoảng hai mươi sáu nghìn không trăm ba mươi hai héc ta, trong đó rừng tự nhiên chiếm khoảng hai mươi mốt nghìn ba trăm bảy mươi sáu héc ta, vùng đệm khoảng mười lăm nghìn hai trăm héc ta. Ngoài giá trị bảo tồn, Bù Gia Mập còn giữ vai trò rừng phòng hộ đầu nguồn cho hồ chứa của thủy điện Thác Mơ và thủy điện Cần Đơn, là lá phổi xanh giữ nước cho cả một vùng rộng lớn.
Đa dạng sinh học ở đây thuộc hàng phong phú nhất miền Nam. Hơn một nghìn một trăm mười bảy loài thực vật thuộc một trăm hai mươi bảy họ và sáu mươi hai bộ, trong đó có những loài gỗ quý hiếm như gõ đỏ, gõ mật, cẩm lai Bà Rịa, giáng hương quả to và lan hoàng thảo. Về động vật, Vườn ghi nhận một trăm lẻ sáu loài thú, hai trăm bốn mươi sáu loài chim, ba mươi mốt loài cá, tám mươi bảy loài lưỡng cư và hai trăm tám mươi chín loài côn trùng. Voi, bò tót, gà so cổ hung, hồng hoàng, niệc mỏ vằn, tất cả đều có mặt ở đây, sống trong chiều sâu của rừng già.
Một điểm tham quan đặc biệt là Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã. Đây là nơi những cá thể bị tịch thu từ hoạt động buôn bán trái phép hoặc bị thương được tiếp nhận, chăm sóc và phục hồi hành vi hoang dã trước khi tái thả về tự nhiên. Mỗi con thú ở đây mang theo một câu chuyện riêng, và sự lặng lẽ của khu cứu hộ nhắc ta rằng tự do thật sự của chúng đang ở ngoài kia, trong rừng sâu.
Bù Gia Mập còn giữ một lớp lịch sử ít người biết đến. Ngay trong rừng biên giới này từng nằm điểm cuối của đường ống dẫn xăng dầu VK96, hệ thống dài gần năm nghìn cây số nối từ Móng Cái ở miền Bắc vào đến tận đây trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, một trong những công trình hậu cần chiến lược dài nhất Đông Nam Á thời chiến.
Thác Đắk Mai cách trung tâm Vườn khoảng sáu cây số, rộng khoảng mười lăm mét và cao khoảng mười mét. Thác này từng là căn cứ của Ban An ninh Khu mười năm một nghìn chín trăm sáu mươi sáu. Đứng bên dòng thác hôm nay, nước vẫn đổ xuống đều như hàng chục năm trước, chỉ là câu chuyện của nó đã dày hơn rất nhiều.
Ngày hai mươi lăm tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, ba mươi chín cây trong Vườn quốc gia Bù Gia Mập được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Những cây đó đã sống hàng trăm năm, chứng kiến rừng thay đổi qua chiến tranh và hòa bình, và vẫn đứng đó, yên lặng và vững chắc.
Cả nhà đến Bù Gia Mập sẽ không tìm thấy sự hào nhoáng của khu du lịch hiện đại. Nhưng sẽ tìm thấy điều hiếm hơn nhiều: một khu rừng còn thực sự là rừng, nơi sự sống hoang dã vẫn đang diễn ra ngay trước mắt, dù ta có nhìn thấy hay không.