Núi Mắt Thần
Trên đời này có nhiều loại "mắt", nhưng hiếm có cái mắt nào xuyên thẳng qua một ngọn núi.
Mắt Thần Núi là tên tiếng Việt của một khối đá vôi có lỗ thủng tự nhiên hình tròn, xuyên từ mặt bên này sang mặt bên kia của ngọn núi. Đường kính lỗ thủng hơn năm mươi mét. Vị trí ở khoảng cao năm mươi mét so với mặt hồ. Người Tày gọi núi này là Phja Piót, nghĩa là núi thủng.
Cục Di sản Văn hóa mô tả đây là hang thủng hình tròn xuyên qua hai mặt của ngọn núi và gọi đây là thắng cảnh độc đáo trên lãnh thổ Việt Nam. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xếp hạng Mắt Thần Núi là Danh lam thắng cảnh quốc gia theo Quyết định ký ngày hai mươi chín tháng sáu năm hai nghìn hai mươi mốt. Danh mục kiểm kê di tích tỉnh Cao Bằng năm hai nghìn hai mươi bốn ghi hiện trạng còn nguyên trạng và ghi địa điểm là xóm Thăng Sặp, xã Cao Chương.
Đây là một điểm trong Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng. UNESCO mô tả vùng công viên địa chất này có các dãy đá vôi thể hiện chu trình tiến hóa karst nhiệt đới, và đặc biệt nhắc đến hệ thống hồ Thang Hen với ba mươi sáu hồ tự nhiên liên thông nhau, thể hiện giá trị thủy văn karst. Mắt Thần Núi nằm trong khu vực hệ thống hồ đó.
Sự hình thành của lỗ thủng là kết quả của quá trình karst. Đá vôi có nhiều khe nứt và bị nước bào mòn qua hàng triệu năm. Nước tìm đường qua khe hở, mở rộng dần, và cuối cùng tạo thành một đường thông xuyên núi. Khi lỗ thủng đủ lớn để ánh sáng lọt qua, ngọn núi trở thành cái mà người Tày gọi là Phja Piót.
Khi các nhà khoa học quốc tế làm hồ sơ Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng, họ đặt cho ngọn núi này cái tên Mountain Angel Eye trong tiếng Anh. Đây là tên gọi quốc tế được VnExpress nêu trong bài năm hai nghìn hai mươi mốt. Nhưng tên xếp hạng chính thức của Nhà nước Việt Nam là Mắt Thần Núi.
Cảnh quan dưới chân núi thay đổi theo mùa. Theo VietnamNet, vào mùa khô, thung lũng dưới chân núi là bãi cỏ rộng. Vào mùa mưa, nước dâng và cả thung lũng có thể biến thành hồ. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng cho biết địa phương đã phối hợp với Ban Quản lý Công viên địa chất Non nước Cao Bằng xây dựng điểm ngắm cảnh tại danh lam này.
Khi đứng trước Mắt Thần Núi, cả nhà đang nhìn thấy kết quả của một quá trình địa chất kéo dài hàng triệu năm. Không có con người nào tạo ra lỗ thủng đó. Chỉ có nước, đá, và thời gian.
Nhìn qua vòng tròn ấy, bầu trời hiện ra như được núi đóng khung lại. Mùa khô, phía dưới là thảm cỏ xanh trải dài trong thung lũng yên tĩnh. Mùa mưa, nước dâng lên ngập cả thung lũng, và Mắt Thần Núi nhìn xuống mặt hồ như đã nhìn xuống như vậy từ trước khi có bất kỳ con người nào đặt chân đến vùng đất này.