Suối Lê-nin
Có hai thứ chảy qua Pác Bó. Một là dòng suối thực sự, bắt nguồn từ khe đá và ôm lấy chân núi. Một thứ khác là dòng lịch sử, bắt đầu từ ngày hai mươi tám tháng một năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt khi Nguyễn Ái Quốc đặt chân lần đầu tiên về đất Việt Nam.
Hai dòng chảy đó gặp nhau ở đây, tại suối Lê-nin và núi Các Mác.
Tài liệu của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cao Bằng ghi rõ: trước khi Bác đến, dòng suối này có tên là suối Giàng, tiếng địa phương nghĩa là suối trời. Ngọn núi bên kia suối có tên là Phja Tào, nghĩa là Núi Đào. Đó là những tên gọi bình thường của vùng núi Cao Bằng mà người dân đã dùng từ bao đời.
Rồi khi Nguyễn Ái Quốc chọn hang đá gần đây làm nơi ở và làm việc, Người đã đặt lại tên. Suối Giàng thành suối Lê-nin. Phja Tào thành núi Các Mác.
Cả nhà cần biết: Lê-nin và Các Mác là hai nhà tư tưởng đã định hình hệ thống lý luận của phong trào cộng sản quốc tế. V.I. Lênin, nhà cách mạng người Nga, người lãnh đạo Cách mạng Tháng Mười năm một nghìn chín trăm mười bảy. Karl Marx, nhà triết học người Đức, tác giả bộ "Tư bản" và cùng Friedrich Engels viết "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản". Nguyễn Ái Quốc đã học tư tưởng của họ, lấy chủ nghĩa Mác - Lê-nin làm kim chỉ nam cho cách mạng Việt Nam. Và khi ở Pác Bó, Người đặt hai cái tên ấy vào cảnh quan sống của mình như một cách nhắc nhở thường trực.
Cổng Du lịch Cao Bằng mô tả dòng suối Lê-nin bắt nguồn từ khe đá, chảy quanh co dưới chân núi Các Mác. Đứng ở đây, cả nhà hãy hình dung một buổi sáng ở Pác Bó năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt: tiếng suối chảy, sương núi còn đọng trên đá, và một người đàn ông gầy gò ra bờ suối với cần câu, sau những giờ đọc sách và viết lách trong hang lạnh.
Cổng Du lịch Cao Bằng kể rằng sau những giờ làm việc căng thẳng, Bác thường ra bờ suối Lê-nin ngắm cảnh, thư giãn và câu cá để cải thiện bữa ăn. Chi tiết nhỏ ấy, câu cá để có thêm thức ăn, gợi lên điều kiện sống thiếu thốn hằng ngày ở Pác Bó. Và cũng gợi lên tinh thần lạc quan của Bác ngay trong hoàn cảnh đó.
Bên cạnh khu suối là bàn đá, nơi Bác làm việc ngoài trời bên dòng chảy. Tài liệu của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cao Bằng ghi bàn đá hiện nay là bản phục chế đặt đúng vị trí cũ, rộng khoảng tám mươi nhân năm mươi xăng-ti-mét, cao khoảng sáu mươi xăng-ti-mét. Đây là nơi Bác ngồi nghiên cứu và dịch tài liệu lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô, chuẩn bị nội dung để huấn luyện cán bộ cách mạng.
Bài thơ "Tức cảnh Pác Bó" được Bác viết trong thời gian này, mở đầu bằng "Sáng ra bờ suối, tối vào hang" và kết thúc với câu "Cuộc đời cách mạng thật là sang". Bài thơ không lý tưởng hóa điều kiện sống. Nó thành thật: sáng ra suối, tối vào hang, cháo bẹ rau măng. Nhưng dòng cuối cùng phản chiếu thái độ của người viết: cái "sang" không nằm ở vật chất mà ở ý nghĩa của công việc đang làm.
Cả nhà đi tiếp, rời khu suối và núi, sẽ đến cột mốc biên giới số một trăm linh tám, điểm gắn với bước chân đầu tiên của Bác khi trở về nước. Theo Cổng Du lịch Cao Bằng, cột mốc số một trăm linh tám có giá trị lịch sử, còn cột mốc số sáu trăm bảy mươi lăm gần đó là mốc có giá trị pháp lý hiện nay về đường biên giới.
Nếu đoàn tiếp tục tới lán Khuổi Nặm, cách khu suối khoảng tám trăm mét, đây là nơi diễn ra Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ tám tháng năm năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt, nơi quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh và xác định con đường dẫn đến Cách mạng Tháng Tám.
Suối Lê-nin không rộng, không dài, không hùng vĩ như nhiều con sông khác. Nhưng ít dòng suối nào trên thế giới mang tên của người ở lại và thay đổi lịch sử của cả một dân tộc.