Odysseus và gã khổng lồ một mắt
Tảng đá khổng lồ lăn rầm rầm ngang qua miệng hang, bịt kín lối ra chỉ trong một tiếng động duy nhất, và bóng tối ập xuống ngay lập tức, đặc và nặng như thể có ai vừa úp một chiếc nắp khổng lồ lên cả nhóm người đang đứng sững bên trong. Không còn một khe sáng nào lọt qua được nữa.
Người đứng gần tảng đá nhất, tay vẫn còn nắm chặt đốc kiếm, chính là Odysseus, vị vua đang trên đường trở về đảo Ithaca sau bao năm xa nhà. Các cụ già ở Hy Lạp ngày xưa vẫn kể cho con cháu nghe rằng, trên hành trình trở về ấy, đoàn thuyền của chàng ghé qua một hòn đảo lạ, nơi sinh sống của giống người khổng lồ chỉ có một con mắt duy nhất giữa trán, gọi là Cyclops. Odysseus để phần lớn đoàn thuyền neo lại nơi an toàn ngoài khơi, chỉ mang theo một chiếc thuyền và những người bạn gan dạ nhất, ghé vào đảo tìm thêm lương thực cho chặng đường còn dài phía trước.
Họ tìm thấy một hang động rộng, bên trong chất đầy pho mát thơm lừng, những chum sữa đầy ắp, và từng đàn cừu con, dê con nằm gọn trong chuồng, ngăn nắp như thể vừa được ai đó sắp xếp lại. Cả nhóm ngồi nghỉ chân trong hang, chờ chủ nhân trở về.
Nhưng người trở về không phải một chủ nhà hiếu khách. Đó là Polyphemus, gã khổng lồ một mắt, vai vác một bó củi to như cả một thân cây. Gã lùa đàn cừu, đàn dê vào trong, rồi quay ra, một tay nhấc bổng tảng đá chặn cửa mà hai mươi con bò kéo cũng không nổi, đặt xuống ngay ngắn như đậy nắp một chiếc lọ lớn. Đó chính là tảng đá vừa lăn qua, khóa chặt Odysseus và những người bạn đồng hành trong bóng tối.
Polyphemus nhóm lửa, ánh lửa bùng lên chiếu rõ những vị khách không mời đang nép trong góc hang. Gã sững lại một thoáng, rồi gầm lên giận dữ, vươn cánh tay to lớn chụp lấy hai người trong đoàn. Họ biến mất khỏi vòng tay bạn bè mãi mãi, không bao giờ còn nghe thấy tiếng họ nữa. Cả hang im bặt trong nỗi sợ hãi.
Suốt đêm, không ai trong hang dám chợp mắt. Sáng hôm sau, trước khi ra đồng chăn đàn cừu, Polyphemus lại chụp lấy thêm hai người nữa, rồi họ cũng biến mất như hai người trước đó. Đến tối, khi gã trở về, chuyện đau lòng ấy lặp lại thêm một lần cuối. Sáu người bạn đồng hành của Odysseus đã ra đi như vậy qua ba lần, để lại một nỗi đau câm lặng đè nặng lên những người còn ở lại. Cả nhà thử nghĩ xem, những người còn ở lại trong hang tối ấy đang phải trải qua nỗi lo sợ lớn đến chừng nào.
Giữa nỗi sợ hãi đó, Odysseus bắt đầu nghĩ cách. Chàng đưa mắt nhìn tảng đá chặn cửa không ai lay chuyển nổi, rồi nhìn xuống bầu rượu mạnh vẫn đeo bên hông, và một kế hoạch dần hiện ra trong đầu. Tối hôm đó, khi Polyphemus trở về, Odysseus bước ra dâng lên gã bầu rượu ấy, bảo rằng thứ rượu này rất hợp để uống sau một bữa ăn thịnh soạn. Polyphemus nhấp thử, khoái chí ra mặt, uống liền một hơi rồi đòi thêm. Gã hỏi tên người vừa mang đến cho mình thứ rượu ngon đến vậy. Odysseus đáp, giọng điềm tĩnh, rằng tên chàng là Không Ai Cả.
Rượu ngấm dần, Polyphemus lảo đảo rồi ngã vật xuống nền hang, chìm vào một giấc ngủ say sưa. Đây chính là lúc Odysseus chờ đợi. Chàng cùng bốn người bạn dũng cảm nhất mang đầu một khúc gỗ lớn của chính gã khổng lồ ra hơ nóng trên lửa, rồi cùng nhau dồn hết sức, nhắm thẳng vào con mắt duy nhất giữa trán gã đang nhắm nghiền trong giấc ngủ. Một tiếng thét xé qua bóng tối, dữ dội rồi tắt lịm. Khi tiếng vọng cuối cùng lặng hẳn trong hang đá, con mắt độc nhất của Polyphemus đã khép lại, không bao giờ còn nhìn thấy ánh sáng nữa.
Tiếng gầm đau đớn của Polyphemus vang xa khắp hòn đảo, đánh thức những gã khổng lồ hàng xóm. Họ chạy đến bên ngoài hang, gọi vọng vào hỏi có chuyện gì, ai đang làm hại gã. Polyphemus gào lên đáp lại, rằng Không Ai Cả đang làm hại mình. Những gã khổng lồ hàng xóm nghe vậy, ngơ ngác nhìn nhau. Nếu không ai làm hại gã, thì có gì phải giúp. Họ lần lượt quay về hang của mình, bỏ mặc Polyphemus một mình gào thét trong bóng tối. Cái tên tưởng như vô nghĩa mà Odysseus chọn lại chính là thứ cứu sống cả đoàn.
Sáng hôm sau, Polyphemus mù lòa lần đến cửa hang, xê dịch tảng đá to lớn sang một bên để thả đàn cừu, đàn dê ra đồng ăn cỏ như mọi ngày. Gã ngồi chắn ngay lối ra, hai tay dò dẫm trên lưng từng con vật đi qua, sợ rằng những vị khách còn sống sót sẽ trà trộn trốn ra cùng đàn.
Nhưng Odysseus đã tính trước cả nước cờ này. Đêm qua, chàng và những người còn lại lặng lẽ dùng những sợi cành liễu tìm được trên nền hang, buộc những con cừu đực to khỏe nhất thành từng nhóm ba con một. Mỗi người bám chặt vào bụng con cừu ở giữa, ẩn mình dưới lớp lông dày, được hai con cừu hai bên che chắn. Cả nhà nghe kỹ đoạn này nhé, từng con cừu chậm rãi bước ra ánh sáng, mà bên dưới bụng mỗi con cừu ở giữa lại giấu kín một người. Polyphemus chỉ sờ soạng trên lưng và hai bên sườn đàn cừu đi ngang qua, chẳng bao giờ nghĩ tới việc lần xuống bụng chúng. Từng người một, cả đoàn lọt qua đôi tay dò dẫm ấy, an toàn ra khỏi hang.
Ra tới bờ biển, cả đoàn vội vã xuống thuyền, chèo gấp ra khơi. Nhưng khi thuyền đã cách bờ một quãng an toàn, Odysseus không cưỡng được lòng kiêu hãnh của mình. Chàng đứng thẳng dậy trên thuyền, hét vọng lại phía hòn đảo, cho Polyphemus biết kẻ vừa khiến gã mù lòa chính là Odysseus, chứ chẳng phải Không Ai Cả nào cả. Nghe rõ tên thật, Polyphemus giận dữ gầm lên, hai tay quờ quạng tìm quanh, bứt phăng một tảng đá lớn nhô ra từ sườn núi, giơ cao rồi dồn hết sức ném thẳng về phía có tiếng nói vọng lại. Tảng đá rơi xuống sát ngay đuôi thuyền, hụt trong gang tấc. Cả một khối nước biển dội tung lên vì cú va đập, dồn thành một con sóng lớn đẩy thuyền chao đảo, suýt nữa đã nhấn chìm cả đoàn ngay giữa biển khơi.
Những người bạn đồng hành hoảng hốt, ra sức bám chặt mạn thuyền, van xin Odysseus đừng lên tiếng thêm một lần nào nữa. Lần này chàng nghe theo. Cả đoàn ghì chặt mái chèo, dồn hết sức lực còn lại, kéo con thuyền vượt qua từng đợt sóng dữ, tiến dần ra vùng biển yên hơn. Phía sau lưng, hòn đảo của giống người khổng lồ mờ dần, chỉ còn tiếng sóng vỗ vào những tảng đá ven bờ. Khi con thuyền cuối cùng bắt kịp phần còn lại của đoàn thuyền đang neo đợi giữa biển, những vòng tay ôm chầm lấy nhau, những gương mặt vừa nhẹ nhõm vừa chưa hết bàng hoàng. Con thuyền nhỏ khẽ đung đưa theo nhịp sóng, chở theo phần còn lại của đoàn người trở về an toàn, hướng thẳng về phía biển khơi và một hành trình còn dài phía trước.