Rừng tràm U Minh Hạ – Hệ sinh thái đất ngập nước đặc thù của Cà Mau
Khi mùa mưa đến ở Cà Mau, nước dâng ngập cả cánh rừng. Cây tràm vươn thẳng từ mặt nước, phản chiếu bóng xanh. Tiếng ếch, tiếng chim vọng khắp tán cây. Bầu không khí đặc quánh mùi đất ngập nước, mùi tràm, mùi phèn.
Đây là rừng tràm U Minh Hạ.
Vườn quốc gia U Minh Hạ, theo văn bản điều chỉnh quy hoạch của Văn phòng Chính phủ năm hai nghìn không trăm mười sáu, có diện tích tám nghìn năm trăm hai mươi bảy phẩy tám héc ta. Cơ quan Vườn quốc gia đặt tại ấp Vồ Dơi, xã Đá Bạc, tỉnh Cà Mau. Đây là một trong những vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau, được UNESCO công nhận từ năm hai nghìn không trăm lẻ chín.
Vườn quốc gia được chia thành ba phân khu chức năng. Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt là vùng cấm, không ai được tự ý vào, dành để giữ gìn hệ sinh thái, đa dạng sinh học và cảnh quan rừng trên đất than bùn. Phân khu phục hồi sinh thái là nơi khôi phục lại rừng tràm ngập nước sau những giai đoạn bị tác động. Phân khu dịch vụ hành chính phục vụ quản lý, du lịch sinh thái, giáo dục môi trường và phòng cháy chữa cháy rừng.
Mục tiêu bảo tồn của Vườn, theo trang chính thức, là giữ gìn hệ sinh thái đất ngập nước đặc thù, rừng tràm trên đất than bùn, đồng thời phục vụ nghiên cứu khoa học, tham quan và phát triển cộng đồng.
Điểm đặc biệt nhất của U Minh Hạ là nhịp mùa rất rõ. Cổng thông tin điện tử tỉnh Cà Mau mô tả rừng có chu kỳ sinh thái sáu tháng ngập nước và sáu tháng khô hạn. Mùa mưa từ khoảng tháng năm đến tháng mười, nước dâng, rừng tràm biến thành vùng ngập nước, hệ sinh thái bùng nở. Mùa khô từ tháng mười một đến tháng tư năm sau, mặt rừng khô lại, nguy cơ cháy rừng tăng cao. Đây là lý do các lực lượng bảo vệ rừng phải làm việc không ngơi nghỉ suốt nhiều tháng liền, canh từng đốm lửa trên cánh rừng hàng nghìn héc ta.
Cách khám phá rừng đúng điệu nhất là ngồi trên vỏ lãi hoặc bơi xuồng tam bản, men theo sông Trèm Trẹm, Cái Tàu, sông Đốc, đi sâu vào những tuyến kênh mà hai bên là tường xanh tràm cao vút.
Rừng tràm U Minh Hạ không phải điểm đến của những kỷ lục hay công trình hoành tráng. Nó là khoảnh khắc khi phương tiện đi sâu vào rừng, tiếng máy hoặc tiếng mái chèo nhỏ lại, hai bên là màu xanh tràm, mặt nước phản chiếu tán cây, và không gian trở nên rất khác với nhịp sống đô thị. Đó là giá trị không thể mua được nếu không đến thực sự.