Sự tích Man Nương và Tứ Pháp chùa Dâu
Trời vùng Dâu còn chưa sáng hẳn, mà sân chùa nhỏ bên sông đã có tiếng chổi tre khua đều trên nền gạch. Người quét sân là một cô gái tên Man Nương. Cô còn trẻ, chăm chỉ, sớm nào cũng dậy trước cả tiếng chim, ra nhặt lá rụng, gánh nước, lau từng bậc thềm cho ngôi chùa sạch bóng.
Chuyện này người vùng Dâu ở Bắc Ninh vẫn kể đã lâu lắm rồi. Truyền thuyết kể rằng, thuở ấy là khoảng thế kỷ thứ hai, khi vùng đất Luy Lâu bên sông là một trong những nơi đầu tiên đón đạo Phật đến với đất Giao Châu. Một trong những nhà sư từ phương xa tới đây tên là Khâu Đà La. Man Nương xin theo hầu cửa chùa, ngày ngày quét dọn, nghe thầy giảng những điều lành.
Cô gái quét sân ấy có tấm lòng trong như nước giếng. Cô không cầu gì cho riêng mình, chỉ mong ngôi chùa lúc nào cũng thơm hương, sạch sẽ.
Rồi một ngày, một phép lành đã đến với cô. Man Nương không hiểu hết, chỉ thấy trong lòng nhẹ và ấm, như có nắng sớm đọng lại nơi ngực. Ít lâu sau, sau mười bốn tháng, cô sinh một em bé gái trong một căn phòng thoảng mùi hương lạ, thơm dịu mà chẳng ai biết tỏa ra từ đâu.
Nhà sư Khâu Đà La nhìn em bé, biết đây không phải một đứa trẻ bình thường. Thầy dặn Man Nương đem em gửi vào một cây cổ thụ lớn mọc bên chùa, cây dung thụ tán rộng che mát cả một khúc bờ sông. Và ở nơi ấy, em bé trở về với cây, thành hồn của gỗ thiêng. Từ đó, cây cổ thụ như có một sự sống riêng, đứng lặng bên dòng nước, lá xanh rì rào mỗi khi gió qua.
Man Nương vẫn ngày ngày ra quét sân, nhưng sớm nào cô cũng dừng lại thật lâu bên gốc cây, đặt tay lên lớp vỏ sần sùi, như đặt tay lên má một đứa con.
Nhiều năm trôi qua. Rồi một mùa mưa dữ dội kéo về. Gió giật ầm ầm, sông dâng cuồn cuộn, nước đục ngầu tràn cả hai bờ. Đêm ấy, cây cổ thụ bên chùa bị bão quật đổ, bật gốc, rồi cuốn theo dòng lũ trôi xuôi. Man Nương chạy ra bờ sông trong mưa, nhưng chỉ kịp nhìn thân cây khuất dần vào màn nước.
Khúc gỗ trôi mãi, xuôi về tận bến Luy Lâu. Lạ thay, cây trôi tới đâu thì một thứ ánh sáng dịu và một tiếng ngân êm tỏa ra tới đó, như thể trong lớp gỗ có điều gì thiêng liêng đang thức. Đến bến sông, khúc gỗ dừng lại, nằm im giữa dòng.
Người trong vùng kéo nhau ra xem. Ai cũng muốn đưa khúc gỗ phát sáng ấy lên bờ. Họ buộc dây, họ dùng trâu, họ xúm bao nhiêu người mà thân gỗ vẫn nằm yên, nặng như cả một quả núi, không sao nhích nổi.
Chỉ đến khi Man Nương nghe tin, cô lặn lội tìm ra bến sông và nhận ra ngay đây là cây bên chùa của mình. Cô nhẹ nhàng cởi dải yếm trên người, buộc vào thân cây, rồi khẽ kéo. Kỳ lạ thay, khúc gỗ nặng nghìn cân bỗng ngoan ngoãn theo cô trôi vào bờ, êm như một đứa con nhận ra hơi mẹ.
Bấy giờ, người cai quản vùng Luy Lâu là quan Sĩ Nhiếp. Nghe chuyện khúc gỗ thiêng phát sáng dưới sông, ông cho rước lên trang trọng, rồi mời những người thợ khéo nhất trong vùng đến. Từ khối gỗ thiêng ấy, người ta tạc nên bốn pho tượng Phật ngồi uy nghiêm. Vậy là từ một thân cây bên chùa của cô gái quét sân, nay hóa thành bốn vị Phật.
Bốn vị được đặt tên theo bốn điều mà người làm ruộng trông ngóng nhất mỗi khi ngước lên trời. Pháp Vân là Phật Mây. Pháp Vũ là Phật Mưa. Pháp Lôi là Phật Sấm. Pháp Điện là Phật Chớp. Mây kéo về thì mưa xuống, mưa xuống thì ruộng đồng tươi tốt, còn sấm chớp là lời báo trước của những cơn giông. Bốn vị Phật ấy, người vùng Dâu gọi chung là Tứ Pháp.
Trong lòng khối gỗ năm xưa còn có một phần rắn chắc, sáng lấp lánh như một hòn đá quý. Người ta gìn giữ phần ấy, gọi là Thạch Quang Phật, nghĩa là vị Phật ánh sáng ẩn trong đá.
Từ đó về sau, mỗi khi trời làm hạn, đồng nứt nẻ, lúa non héo rũ, người vùng Dâu lại tìm về chùa. Họ đứng trước bốn vị Phật Mây, Mưa, Sấm, Chớp, thành tâm dâng hương cầu cho mưa thuận gió hòa. Và trong niềm tin của bao đời, mưa lại kéo về, rắc xuống mát cả cánh đồng khô.
Câu chuyện ấy không chỉ nằm trong lời kể suông. Ở vùng Dâu, thuộc phường Thuận Thành của tỉnh Bắc Ninh ngày nay, vẫn còn chùa Dâu, tên chữ là Diên Ứng tự, nơi thờ Pháp Vân đứng đầu trong bốn vị. Cách đó không xa là chùa Tổ, tức Phúc Nghiêm tự, dựng trên chính nền nhà xưa của gia đình Man Nương.
Trong chùa Tổ có một pho tượng Man Nương ngồi lặng lẽ, cao chừng một mét bảy mươi, khuôn mặt hiền hậu phúc hậu, như vẫn còn đang trông nom cửa chùa. Bên cạnh, một tấm bia đá dựng từ năm một nghìn tám trăm bảy mươi ba khắc lại trọn câu chuyện: cô gái quét sân, cây cổ thụ bên sông, và bốn vị Phật Mây, Mưa, Sấm, Chớp.
Người vùng Dâu vẫn về đây cầu mưa, như ông bà họ đã làm suốt bao nhiêu đời. Nếu một mai cả nhà có dịp đứng giữa sân chùa Dâu lúc sớm tinh mơ, nghe đâu đó tiếng chổi tre khua đều trên nền gạch cũ, thì biết đâu, đó vẫn là âm vang của một buổi sớm rất xa. Buổi sớm khi một cô gái chăm chỉ quét sân chùa, chưa hề biết rằng tấm lòng thành của mình rồi sẽ hóa thành mây, thành mưa, tưới mát cho cả một vùng.