Thiền Định — Nghệ Thuật Tĩnh Tâm

Bé ngồi ở bàn học, cây bút gõ gõ xuống bài toán, mặt nhăn lại. Đầu nó cứ chạy lung tung. Nó nhớ trận đá bóng chiều nay, nhớ con mèo, nhớ cái bánh trong tủ lạnh. Con số trên trang giấy thì vẫn nằm im, chẳng chịu vào đầu.

Bố kéo ghế ngồi xuống bên cạnh, không nói gì về bài toán. Bố chỉ bảo nhẹ: "Con thở một cái đi."

Bé ngẩng lên, ngơ ngác. "Thở á bố? Con vẫn đang thở mà."

Bố cười. "Thở mà có để ý đâu. Giờ mình thở mà biết là mình đang thở. Thở vào, con đếm một. Thở ra, con đếm hai. Cứ vậy tới ba thôi."

Bé thử. Thở vào, một. Thở ra, hai. Thở vào, ba. Lạ thật. Tới hơi thở thứ ba, căn phòng như lặng đi một chút. Tiếng quạt máy, tiếng xe ngoài đường, tự nhiên nghe rõ hơn mà cũng êm hơn. Cái đầu đang chạy lung tung của bé chợt đứng lại một nhịp.

"Cái này gọi là gì hả bố?"

"Cái này gọi là thiền," bố nói. "Hay gọi đủ là thiền định. Nhiều người tưởng ngồi thiền là làm cho đầu óc trống rỗng, hay là ngồi cho buồn ngủ. Không phải đâu con. Thiền là có mặt thật trọn vẹn với cái đang ở đây. Lúc nãy con thở mà biết mình đang thở, đó là con vừa thiền một chút rồi đấy."

Bé tròn mắt. "Dễ vậy thôi hả bố?"

"Khởi đầu thì dễ vậy thôi. Mà con biết không, có một người đã ngồi thở y như con vừa thở, rồi thành Phật."

Bé đặt bút xuống, quay hẳn người lại. Bố kể.

Ngày xưa, trước khi thành Phật, có một người đi tìm cách thoát khỏi khổ đau của đời người. Ngài đi hỏi hết thầy này tới thầy kia mà vẫn chưa thấy lời đáp. Cuối cùng ngài tới ngồi dưới một gốc cây, sau này gọi là cội Bồ Đề. Ngài ngồi thẳng lưng, và ngài bắt đầu thở, y như bố con mình. Theo kinh sách kể lại, ngài ngồi như thế suốt bốn mươi chín ngày đêm.

"Bốn mươi chín ngày luôn hả bố? Con ngồi ba hơi đã thấy lâu rồi."

Bố gật. "Ừ. Mà ngài không buồn ngủ, không trống rỗng. Tâm ngài cứ lắng dần. Lúc đầu còn xôn xao, rồi yên hơn, rồi yên sâu hơn nữa. Người ta gọi bốn nấc lặng dần ấy là Tứ Thiền, nghĩa là bốn tầng thiền. Cứ mỗi tầng, lòng lại trong thêm một bậc."

"Trong như nước hả bố?"

"Đúng rồi. Giống như con khuấy ly nước đục, để yên một lúc thì cát lắng xuống đáy, nước trong veo, nhìn thấu tận đáy ly. Tâm cũng vậy. Khi tâm thật lắng, thật trong, thì cái hiểu tự nó hiện ra. Đêm ấy, ngồi yên trong cái lặng sâu nhất, ngài chợt hiểu thấu vì sao người ta khổ và làm sao hết khổ. Người ta gọi đó là giác ngộ. Từ đó ngài thành Phật."

Bé ngẫm nghĩ. "Vậy thiền là ngồi cho lòng trong lại, để mình hiểu ra hả bố?"

"Con nói gọn mà trúng ghê," bố xoa đầu con. "Người xưa gói cả con đường tu trong ba chữ: Giới, Định, Tuệ. Giới là sống ngay thẳng, hiền lành. Định chính là thiền, là tập cho tâm lắng yên. Tuệ là cái hiểu, cái sáng. Và cái hiểu ấy mọc lên từ tâm yên, như cây mọc lên từ đất lành. Cho nên thiền không phải trò huyền bí xa vời. Thiền là cái nền để lòng mình sáng ra."

Bố kể tiếp, hơn nghìn năm sau Đức Phật, có một vị thầy tên là Bồ Đề Đạt Ma vượt biển sang phương đông, mang theo lối thiền ấy. Dòng thiền đó lan dần, truyền tới nước mình, thành dòng Thiền của các chùa Việt Nam. Bao đời nay, ở hàng nghìn ngôi chùa khắp đất nước, các sư thầy vẫn ngồi thiền trước khi trời sáng. Tiếng chuông, hơi thở, và cái lặng của ban mai, ngày nào cũng vậy.

"Vậy thiền chỉ dành cho mấy thầy trong chùa thôi hả bố?"

"Không đâu con. Đây mới là chỗ hay nhất." Bố hạ giọng, như sắp kể một bí mật. "Có một vị thiền sư người mình, là Thầy Thích Nhất Hạnh, đã dạy cả thế giới một điều giản dị lắm. Thầy nói: rửa bát cũng là thiền, đi bộ cũng là thiền, uống một chén trà cũng là thiền."

Bé bật cười. "Rửa bát mà cũng thiền được hả bố? Con ghét rửa bát nhất."

"Được chứ. Bí quyết là khi rửa bát thì con thật sự có mặt với cái bát. Cảm cái mát của nước, nghe tiếng nước chảy, để tâm vào đôi tay đang rửa, đừng để đầu chạy đi chỗ khác. Thầy bảo hãy uống chén trà của mình thật chậm rãi, như thể chén trà ấy là trục quay của cả Trái Đất. Vậy là rửa bát, đi bộ, uống trà, việc gì cũng có thể thành thiền, miễn là mình thật sự ở đó."

"Vậy con đâu cần ngồi xếp bằng trong chùa."

"Không cần. Con chỉ cần biết thở. Ai biết thở là người ấy thiền được. Thiền là món quà cho bất cứ ai còn thở trên đời này."

Căn phòng vẫn yên. Bài toán vẫn nằm đó trên trang giấy, vẫn chừng ấy con số, chẳng đổi một li.

Bố đứng dậy, vỗ nhẹ vai con. "Con thở thêm ba hơi nữa, rồi làm tiếp nhé."

Bé thở vào, một. Thở ra, hai. Thở vào, ba. Rồi nó cầm cây bút lên. Bài toán vẫn y như cũ. Nhưng cái đầu lúc nãy chạy lung tung giờ đã đứng yên, trong veo như ly nước đã lắng. Bé cúi xuống trang giấy, và lần này, những con số chịu vào đầu.