Trần Thị Lý
Trên những cánh đồng lúa xanh mướt của huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, có một cô gái lớn lên cùng tiếng gió thổi qua đồng và mùi đất ẩm sau cơn mưa. Cô bé ấy tên là Trần Thị Nhâm, mà sau này cả nước biết đến với tên Trần Thị Lý. Bà sinh ngày ba mươi tháng mười hai năm một nghìn chín trăm ba mươi ba tại xã Điện Quang, một vùng quê bình dị giữa lòng xứ Quảng.
Thuở nhỏ, cô bé Nhâm lớn lên trong một giai đoạn đất nước đang rất khó khăn. Chiến tranh và ách áp bức khiến người dân quê bà sống trong lo âu, nhưng chính từ những gian khổ đó mà trong lòng cô gái trẻ nảy lên một điều không thể dập tắt: tình yêu quê hương và ý chí bảo vệ những người thân yêu xung quanh mình.
Khi trưởng thành, bà tham gia vào phong trào kháng chiến chống lại chế độ Ngô Đình Diệm ở miền Nam. Theo CADN và Wikipedia tiếng Việt, bà bị bắt tới ba lần. Mỗi lần bị bắt là một lần kẻ thù đặt ra câu hỏi mà họ muốn bà trả lời: tên của đồng đội. Tên của những người đã cùng bà đi trên con đường gian khó. Và mỗi lần, bà chọn im lặng.
Cả nhà thử hình dung: bị bắt một lần đã là thử thách lớn lắm rồi. Bà bị bắt ba lần, mà lần nào cũng giữ vững. Ba lần im lặng. Không một cái tên nào bị tiết lộ. Không một người đồng đội nào bị tổn hại vì lời khai của bà. Đó là một sự im lặng vĩ đại, một sự im lặng cứu sống rất nhiều người.
Sau lần bị bắt thứ ba, bà được lực lượng cách mạng bí mật giải cứu khi sức khỏe đã kiệt quệ. Theo CADN, khi được đưa về Hà Nội vào giữa năm một nghìn chín trăm năm mươi tám, bà chỉ còn cân nặng hai mươi sáu kilôgam, trên người có bốn mươi hai vết thương, sức lực gần như cạn kiệt. Con đường từ Quảng Nam ra Hà Nội dài và gian nan: phải qua Sài Gòn, qua Campuchia bằng giấy tờ giả, rồi lên máy bay mới đến được miền Bắc.
Ngày mười bốn tháng mười một năm một nghìn chín trăm năm mươi tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm bà tại bệnh viện. Các đoàn đại biểu quốc tế cũng tới. Câu chuyện của bà được phát trên sóng phát thanh, lan ra khắp trong và ngoài nước. Người ta kinh ngạc không phải vì sự đau đớn mà bà đã chịu đựng, mà vì một điều đơn giản hơn: bà đã im lặng. Suốt ba lần bị bắt, im lặng là vũ khí bà chọn, và không ai lay chuyển được bà.
Chính từ câu chuyện đó, tháng mười hai năm một nghìn chín trăm năm mươi tám, nhà thơ Tố Hữu đã viết bài thơ "Người con gái Việt Nam" sau khi đến thăm bà. Theo Wikipedia tiếng Việt, bài thơ ấy được đưa vào sách giáo khoa, được học sinh cả nước thuộc lòng. Từ một cô gái đồng quê xứ Quảng, bà trở thành một hình tượng thơ sống mãi trong lòng người Việt.
Bà Trần Thị Lý về sau kết hôn với ông Nguyễn Viết Tuấn, một kỹ sư thông tin vô tuyến cũng từng bị thương trong chiến tranh. Hai người nhận nuôi một người con gái. Năm một nghìn chín trăm bảy mươi chín, bà chuyển về sống ở Đà Nẵng. Năm một nghìn chín trăm chín mươi hai, bà qua đời tại đây, thọ năm mươi tám tuổi. Ngày mười hai tháng hai năm đó, trước khi bà mất, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Cả nhà ạ, nếu có dịp đến Đà Nẵng và đứng trên cây cầu bắc qua sông Hàn mang tên Trần Thị Lý, hãy nhìn về phía Nam một chút, về phía Quảng Nam. Đó là hướng của vùng đất Điện Bàn, nơi bà sinh ra. Cây cầu ấy không chỉ nối hai bờ sông, mà còn nối hai thế hệ: thế hệ của bà, những người chọn im lặng để bảo vệ đồng đội, và thế hệ hôm nay, những người lớn lên trong bình yên mà các thế hệ trước đã gìn giữ. Và đâu đó, trong bài thơ của Tố Hữu, tiếng thơ vẫn còn vang: người con gái Việt Nam, im lặng mà vĩ đại.