Trí khôn của ta đây

Cả nhà thử để ý mà xem. Con hổ ngoài bìa rừng thì mình đầy những vằn sọc đen dài, oai phong lẫm liệt. Còn con trâu ngoài đồng thì hiền lành nhai cỏ cả ngày, mà hàm trên của nó lại trống trơn, chẳng có lấy một chiếc răng. Hai con vật to lớn, mỗi con mang một dấu lạ trên mình. Đố cả nhà biết vì sao lại thế.

Người xưa kể rằng cả hai điều ấy đến từ cùng một buổi chiều, cùng một câu chuyện. Một câu chuyện vừa buồn cười, vừa thông minh, đến nỗi kể đi kể lại bao nhiêu đời mà vẫn còn vui.

Đây là một truyện cổ tích dân gian, cả nhà nhé, được học giả Nguyễn Đổng Chi sưu tầm trong bộ Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, và từ lâu các bạn nhỏ đã được học trong sách Tiếng Việt ở trường. Chuyện không có ngày có tháng, không có địa danh nào cả. Chỉ có một bác nông dân, một con trâu, một con hổ, và một nắm rơm.

Ngày xưa, vào một buổi chiều nắng đẹp, trên cánh đồng ven rừng có một bác nông dân đang cày ruộng. Bác thì nhỏ bé, áo nâu bạc màu, lưng ướt đẫm mồ hôi. Con trâu thì to lớn vô cùng, sừng cong vòng, vai u thịt bắp, cứ lầm lũi kéo cày đi từng bước chắc nịch theo lời bác.

Từ trong bìa rừng, một con hổ ngồi nhìn ra. Hổ nhìn mãi mà thấy lạ. Cái bác người kia bé tí, tay chân mảnh khảnh, không sừng, không vuốt, không nanh, thế mà con trâu to đùng nọ lại ngoan ngoãn nghe lời, bảo đi thì đi, bảo dừng thì dừng. Hổ nghĩ mãi không ra. Thế là nó rón rén bước tới, chờ lúc bác nông dân nghỉ tay, mới lại gần con trâu mà hỏi nhỏ.

Này anh trâu, hổ nói, anh to lớn khỏe mạnh thế kia, sao lại chịu để cái người bé tí ấy sai bảo, đánh thì cũng cam chịu, mà chẳng dám phản kháng gì cả vậy?

Con trâu thở dài, ghé tai hổ đáp khẽ. Anh không biết đấy thôi. Người tuy bé nhỏ, nhưng người có trí khôn.

Hổ nghe hai chữ trí khôn thì ngẩn người ra. Trí khôn? Là cái gì vậy? Hổ chưa nghe bao giờ. Nó tò mò quá, liền hỏi tới. Trí khôn trông như thế nào? To hay nhỏ? Anh cho tôi xem một cái được không?

Con trâu lắc đầu. Tôi đâu có trí khôn. Trí khôn là của người kia. Anh muốn xem thì hỏi thẳng bác ấy mà xem.

Thế là con hổ hăm hở đi tới chỗ bác nông dân, lễ phép hỏi. Này bác, nghe nói bác có một thứ gọi là trí khôn. Trí khôn ấy ra làm sao, bác cho tôi xem một lần cho biết được không?

Bác nông dân ngừng tay, nhìn con hổ từ đầu đến chân, rồi gãi đầu ra vẻ tiếc nuối. Khổ quá, trí khôn của tôi để quên ở nhà mất rồi. Để tôi chạy về lấy ra cho anh xem. Nhưng tôi đi rồi, lỡ anh đói bụng ăn mất con trâu của tôi thì tôi biết lấy gì mà cày.

Con hổ đang nóng lòng muốn xem trí khôn, nghe thế thì sốt ruột lắm. Nó gạt đi. Bác cứ về lấy đi, tôi hứa không đụng đến con trâu đâu mà.

Bác nông dân làm bộ đắn đo, rồi mới bảo. Hay là thế này. Anh chịu khó để tôi buộc anh vào gốc cây kia một lát, cho tôi yên tâm chạy về lấy trí khôn. Lấy xong tôi ra cởi ngay, cho anh xem tận mắt.

Con hổ nghĩ bụng, buộc thì buộc, mình đây sức mạnh đầy người, sợi dây nào mà giữ nổi. Miễn là được xem trí khôn cho thỏa. Thế là nó gật đầu cái rụp, ngoan ngoãn nằm xuống cho bác buộc.

Bác nông dân lấy sợi dây thừng to, buộc con hổ vào gốc cây cổ thụ. Bác buộc thong thả, vòng này chồng lên vòng kia, thắt nút thật chắc, thật kỹ. Con hổ cứ nằm im chờ đợi, trong bụng háo hức nghĩ, sắp được thấy trí khôn rồi đây.

Buộc xong xuôi, bác nông dân phủi tay đứng dậy. Nhưng bác không chạy về nhà. Bác đi thẳng tới đống rơm khô bên bờ ruộng, ôm lấy một ôm rơm to.

Cả nhà ơi, đây mới là lúc trí khôn thật sự hiện ra.

Bác châm lửa vào nắm rơm, rồi vừa hơ vừa cười lớn, dõng dạc nói. Trí khôn của ta đây! Trí khôn của ta đây!

Con hổ giật mình, ngơ ngác. Lửa rơm nóng ran, khói bốc lên mù mịt quanh gốc cây. Con hổ hoảng quá, vùng vẫy bên này bên kia, giật dây thình thịch, cái đầu quay đi quay lại, chẳng hiểu cái trí khôn lạ lùng này là thứ gì mà lại nóng đến vậy. Bao nhiêu oai phong lẫm liệt lúc nãy bay đâu mất sạch, chỉ còn một con hổ luống cuống, vừa sợ vừa tức.

Còn con trâu đứng gần đó, chứng kiến cảnh con hổ oai vệ là thế mà giờ cuống quýt nhảy loạn lên, thì buồn cười không sao nhịn được. Nó cười, cười nghiêng cười ngả, cười đến mức ngã lăn quay ra đất. Khổ nỗi, lúc ngã, cái hàm trên của nó lại va đúng vào một hòn đá. Cốp một cái. Thế là cả hàm răng trên rụng đi, chẳng còn sót lại chiếc nào.

Đúng lúc ấy, sợi dây thừng cháy sém cũng đứt phựt. Con hổ vùng thoát ra được, ba chân bốn cẳng phóng thẳng vào rừng sâu, chạy một mạch không dám ngoái đầu nhìn lại. Và từ đó, nó chẳng bao giờ dám đi hỏi ai về cái trí khôn nữa.

Bác nông dân đứng nhìn theo, phủi tay, rồi thong thả quay lại đỡ con trâu dậy, dắt trâu cày tiếp như chưa có chuyện gì.

Cả nhà có biết, sau buổi chiều ấy, hai con vật mang theo hai dấu vết cho đến tận bây giờ không.

Con hổ chạy vào rừng, nằm nghỉ bên bờ suối, cúi xuống nhìn bóng mình dưới nước. Trên tấm thân vàng óng ngày nào, giờ hằn lên những vệt dài sẫm màu, chỗ sợi dây thừng cọ qua, chỗ ngọn lửa rơm táp tới. Những vệt ấy không sao tẩy được. Chúng cứ theo hổ mãi, rồi truyền sang đời con đời cháu. Vậy nên người xưa kể rằng, từ đó về sau, con hổ nào sinh ra trên mình cũng có những vằn sọc đen dài, vốn là dấu tích của một buổi chiều dại dột năm xưa.

Còn con trâu, từ cái hôm cười ngã va vào đá ấy, hàm trên cứ trống trơn mãi. Nó nhai cỏ bằng hàm dưới và cái lợi trên trơn nhẵn, chậm rãi và hiền lành. Người xưa bảo, vì thế mà cho đến tận ngày nay, cả nhà có nhìn vào miệng con trâu nào cũng vậy, hàm trên của nó chẳng có lấy một chiếc răng.

Hai con vật to lớn nhất nhì trong làng quê, một con oai vệ trong rừng, một con cần mẫn ngoài đồng, hóa ra đều mang trên mình kỷ niệm của cùng một câu chuyện. Một câu chuyện về anh nông dân nhỏ bé mà nhanh trí, đã thắng được con hổ to khỏe không phải bằng nanh vuốt, mà chỉ bằng một nắm rơm và một cái đầu biết nghĩ.

Và cả nhà ơi, mỗi khi nghe ai nhắc tới câu trí khôn của ta đây, mình lại mỉm cười nhớ về buổi chiều ấy. Nhớ rằng trên đời này, đôi khi sức mạnh to lớn vẫn phải chịu thua một chút khôn ngoan. Và nhớ rằng cái khôn ngoan đáng quý nhất, là cái khôn ngoan biết làm cho người ta bật cười, chứ không làm ai đau lòng.