Vườn Quốc gia U Minh Thượng
Đất ngập nước không phải là cái mà nhiều người nghĩ đến đầu tiên khi lên kế hoạch du lịch. Nhưng đây là nơi mà khi đặt chân vào, cả nhà sẽ hiểu tại sao có những hệ sinh thái mà khoa học và các tổ chức quốc tế phải bảo vệ bằng những công ước đặc biệt.
Vườn Quốc gia U Minh Thượng là một trong hai khu rừng đầm lầy than bùn quan trọng còn lại ở Việt Nam. ASEAN Centre for Biodiversity mô tả đây cùng với U Minh Hạ là những khu vực đất ngập nước thuộc ưu tiên cao nhất cho bảo tồn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Nơi này không chỉ đẹp, mà còn hiếm.
Những danh hiệu gắn với U Minh Thượng nói lên điều đó rõ hơn bất kỳ mô tả nào. Vườn được công nhận là Vườn Di sản ASEAN năm hai nghìn không trăm mười hai. Năm hai nghìn không trăm mười lăm, vườn trở thành khu Ramsar thứ tám của Việt Nam và thứ hai nghìn hai trăm hai mươi tám của thế giới. Trước đó, từ năm hai nghìn không trăm lẻ sáu, khu vực U Minh Thượng đã nằm trong vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển Kiên Giang được UNESCO công nhận. Ramsar là tên của một công ước quốc tế về bảo vệ đất ngập nước quan trọng, lấy tên từ thành phố Ramsar ở Iran nơi công ước được ký năm một nghìn chín trăm bảy mươi mốt.
Vì sao đất ngập nước quan trọng đến mức cần bảo vệ bằng các công ước quốc tế? Phần lớn câu trả lời nằm dưới nền rừng. Than bùn là lớp vật chất hữu cơ tích tụ hàng nghìn năm từ xác thực vật chưa phân hủy hoàn toàn. Nó giữ nước, giữ dinh dưỡng và giữ carbon. Khi than bùn bị đốt hoặc bị khô cạn, nó giải phóng lượng carbon rất lớn vào khí quyển. Đó là lý do vụ cháy rừng năm hai nghìn không trăm lẻ hai tại U Minh Thượng được nhắc đến trong nhiều tài liệu bảo tồn, và cũng là lý do rừng phục hồi sau cháy là một điểm tham quan riêng trong đề án du lịch sinh thái của vườn.
Về đa dạng sinh học, vườn ghi nhận ba mươi hai loài thú, một trăm tám mươi sáu loài chim, ba mươi chín loài lưỡng cư và ba mươi bốn loài cá. Trong đó có rái cá mũi lông, mèo cá, bồ nông chân xám và già đẫy Java, những loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và thế giới. Đây không phải khu rừng bình thường, mà là nơi trú ngụ của những sinh vật đang được bảo vệ nghiêm ngặt nhất hành tinh.
Tuyến tham quan trong vườn thường bắt đầu bằng trải nghiệm đi vỏ lãi qua kênh rạch rừng tràm. Màu nước trong kênh thường sẫm nâu đỏ, đặc trưng của hệ sinh thái đầm lầy than bùn. Hai bên bờ là rừng tràm, bèo nước và lục bình. Hồ Hoa Mai là điểm dừng được nhiều người nhắc đến. Sân chim đòi hỏi cả nhà đi thật khẽ, qua cầu tre rồi lên đài quan sát, để nhìn hàng trăm con chim nước đậu và bay mà không làm chúng giật mình.
U Minh Thượng cũng là câu chuyện lịch sử. Nơi đây là di tích lịch sử cấp quốc gia, từng gắn với căn cứ nghĩa quân Nguyễn Trung Trực và các căn cứ cách mạng trong hai thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Rừng U Minh không chỉ là hệ sinh thái, mà còn là không gian che chở con người trong những năm đất nước chiến tranh. Vườn nằm cách thành phố Rạch Giá khoảng sáu mươi lăm cây số, đi theo đường bộ là được.
Khi vỏ lãi rẽ vào một khúc kênh vắng, nước sẫm màu như trà đặc, hai bên bờ tràm đứng im phăng phắc, và bỗng nhiên từ trong tán lá một con cò trắng vút lên mà không kịp nhìn thấy từ đâu, cả nhà sẽ hiểu tại sao nơi này được giữ lại cho nghìn năm sau.