Vườn quốc gia U Minh Hạ

Nếu Mũi Cà Mau là nơi đất liền và biển gặp nhau, thì U Minh Hạ là nơi rừng và nước quyện vào nhau theo một cách khác. Không phải rừng ngập mặn ven biển, mà là rừng tràm ngập nước trên lớp đất than bùn của vùng đồng bằng sâu. Đây là kiểu rừng rất riêng, rất ít nơi còn lại ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Vườn quốc gia U Minh Hạ nằm ở tỉnh Cà Mau, tại ấp Vồ Dơi, xã Đá Bạc. Tổng diện tích là tám nghìn năm trăm hai mươi bảy phẩy tám héc ta, với vùng đệm rộng hai mươi lăm nghìn héc ta bao quanh bên ngoài.

Vườn được chia thành ba phân khu. Phân khu bảo tồn hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn rộng hai nghìn năm trăm chín mươi ba phẩy bảy héc ta, đây là vùng lõi được bảo vệ nghiêm nhất. Phân khu phục hồi và sử dụng bền vững hệ sinh thái ngập nước rộng năm nghìn một trăm chín mươi phẩy năm héc ta. Phân khu dịch vụ hành chính rộng bảy trăm bốn mươi ba phẩy sáu héc ta. Tổng diện tích rừng đạt bảy nghìn sáu trăm tám mươi chín phẩy chín mươi lăm héc ta, chiếm chín mươi phẩy hai phần trăm toàn Vườn.

Để hiểu vì sao U Minh Hạ quan trọng, cần hiểu về đất than bùn. Lớp than bùn ở đây dày từ nửa mét đến một mét rưỡi, trải trên diện tích hai nghìn sáu trăm năm mươi tư héc ta. Than bùn hình thành từ xác thực vật tích lũy trong điều kiện ngập nước qua hàng nghìn năm. Lớp đất đó vừa là kho lưu trữ hữu cơ khổng lồ vừa là đặc điểm khiến rừng U Minh rất nhạy cảm với khô hạn. Khi than bùn khô vào mùa nắng, nguy cơ cháy rừng trở nên rất cao, và lửa một khi bắt vào than bùn thì lan sâu xuống lòng đất, rất khó dập tắt.

Cây tràm là linh hồn của hệ sinh thái này. Cùng với tràm là mốp, bùi, trâm khế và trâm sẻ, tạo thành tầng tán rừng đặc trưng của U Minh. Vườn ghi nhận một trăm bảy mươi sáu loài thực vật thuộc sáu mươi lăm chi, ba mươi sáu họ. Rừng cũng là nơi trú ngụ của nhiều loài chim, thú, bò sát và lưỡng cư có giá trị khoa học và có tên trong Sách đỏ Việt Nam.

Năm hai nghìn không trăm lẻ chín, UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển Mũi Cà Mau, trong đó U Minh Hạ là một trong các vùng lõi. Đây là sự công nhận về mối quan hệ giữa bảo tồn thiên nhiên và sinh kế con người, một mô hình mà ít vùng đất nào ở Đồng bằng sông Cửu Long còn giữ được.

Đi trên vỏ lãi qua kênh nước giữa rừng tràm là trải nghiệm khó quên. Mặt nước tối màu phù sa lặng yên. Tán tràm đan vào nhau thành mái che xanh mát. Tiếng chim vọng từ sâu trong rừng, tiếng nước khẽ chảy dưới mái chèo. Cảm giác di chuyển chậm giữa không gian xanh bao quanh, xa hết những ồn ào của phố xá, là một trong những cách cảm nhận thiên nhiên nội địa miền Nam đặc sắc nhất mà Cà Mau có thể mang lại.

Đến U Minh Hạ là đến một loại thiên nhiên mà đa phần Đồng bằng sông Cửu Long đã không còn. Nước đen, tràm thơm, và bầu trời mở ra ngay trên đầu khi con vỏ lãi lướt ra khỏi tán cây, đó là khoảnh khắc cả nhà sẽ nhớ mãi.