Vịnh Bái Tử Long
Nếu Vịnh Hạ Long là người anh đã nổi tiếng khắp thế giới, thì Vịnh Bái Tử Long là người em hoang sơ hơn, ít dấu chân hơn. Và vì thế, theo nhiều người, còn đẹp theo cách riêng của mình.
Bái Tử Long nằm ngay phía Đông Bắc của Hạ Long, cùng chung một lịch sử địa chất hàng trăm triệu năm. Những đảo đá vôi tương tự, những hang động tương tự, cùng một quá trình biển thoái - biển tiến đã tạo hình. Nhưng có một điều khác: Bái Tử Long ít bị khai thác du lịch đại trà hơn, dấu chân người ít hơn, mặt biển tĩnh hơn.
Trước hết, cả nhà cần biết một điều quan trọng: Vịnh Bái Tử Long không nằm trong phạm vi Di sản Thiên nhiên Thế giới UNESCO. Ranh giới UNESCO chỉ bao gồm Vịnh Hạ Long và Quần đảo Cát Bà. Bái Tử Long tiếp giáp và có đặc điểm địa chất tương tự, nhưng đây là hai khu vực khác nhau về mặt pháp lý quản lý.
Trong lòng vịnh là Vườn Quốc gia Bái Tử Long, thành lập ngày một tháng sáu năm hai không không một, tổng diện tích mười lăm nghìn bảy trăm tám mươi ba héc ta, gồm hơn bốn mươi hòn đảo. Năm hai không một sáu, ASEAN công nhận đây là Vườn Di sản ASEAN thứ ba mươi tám, nhờ tính toàn vẹn sinh thái và sự hiện diện của các loài quý hiếm.
Tạp chí Condé Nast Traveler của Mỹ xếp Vịnh Bái Tử Long là kỳ quan bậc ba của Đông Nam Á, và là đại diện duy nhất của Việt Nam trong danh sách đó.
Điều gì làm cho Bái Tử Long đặc biệt so với Hạ Long? Câu trả lời nằm ở hệ sinh thái tùng-áng. "Tùng" và "áng" là tên gọi địa phương cho những vịnh nhỏ hoặc hồ biển kín trong lòng đảo đá vôi, hình thành khi nước bào mòn đá từ bên trong qua hàng triệu năm. Bên trong gần như hoàn toàn tách biệt với bên ngoài, tạo ra tiểu khí hậu và hệ sinh vật riêng biệt. Tổ chức ASEAN Centre for Biodiversity đánh giá đây là hệ sinh thái độc đáo nhất Đông Nam Á về mặt khoa học và giáo dục.
Vườn Quốc gia Bái Tử Long có sáu hệ sinh thái tiêu biểu: rừng lá rộng thường xanh trên đảo núi đất, rừng núi đá vôi, rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, và tùng-áng. Đây là nơi duy nhất ở vùng Đông Bắc Việt Nam còn quần thể nai vàng sống hoàn toàn trong tự nhiên, trên đảo Ba Mùn. Đảo Ba Mùn rộng khoảng một nghìn tám trăm héc ta là đảo phiến thạch duy nhất trong vịnh, khác biệt với phần lớn các đảo đá vôi xung quanh, và đây là lý do rừng nguyên sinh của nó còn được bảo tồn tốt.
Tổng cộng toàn vườn có khoảng hai nghìn bốn trăm mười lăm loài sinh vật đã được ghi nhận, trong đó một trăm lẻ sáu loài nằm trong Sách đỏ.
Cả nhà biết không, vùng biển này từng là trung tâm thương mại sầm uất nhất Đại Việt. Năm một nghìn một trăm bốn mươi chín, vua Lý Anh Tông lập thương cảng Vân Đồn ngay trong vịnh này. Đây là hải cảng thương mại đầu tiên của nước ta, kết nối với Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan và Indonesia. Thuyền buôn từ các nước này từng neo đậu ở vùng biển mà cả nhà đang đi qua, trao đổi gia vị, ngà voi, trân châu, vàng bạc. Thương cảng Vân Đồn tồn tại qua các triều Lý, Trần, Hậu Lê, gần bảy trăm năm. Năm hai không hai ba, quần thể di tích thương cảng này được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Năm một nghìn hai trăm tám mươi tám, chính tại vùng biển Bái Tử Long, Vân Đồn này, lực lượng Trần Khánh Dư tiêu diệt đoàn thuyền lương của quân Mông Nguyên trên sông Mang, góp phần vào chiến thắng cuối cùng.
Con người đã sống ở vùng này còn lâu hơn cả thương cảng Vân Đồn. Hang Soi Nhụ và các hang động trong vịnh lưu giữ dấu tích của Văn hóa Soi Nhụ, cư dân cổ đại cách đây từ mười tám nghìn đến bảy nghìn năm.
Bãi biển Minh Châu trải dài gần hai kilômét với cát trắng mịn tự nhiên. Phía sau là rừng trâm nguyên sinh mười bốn héc ta, nơi một trăm năm mươi trong tổng số một trăm năm mươi sáu cây di sản vẫn đứng sừng sững, lặng lẽ đếm mùa.
Cả nhà thử hỏi nhau: điều gì đặc biệt nhất ở Bái Tử Long so với Hạ Long? Câu trả lời mỗi người có thể khác nhau. Nhưng có một thứ chắc chắn: sự vắng lặng. Khi thuyền đi vào một tùng hay một áng, khi chỉ còn tiếng nước nhỏ từ vách đá và tiếng chim trên rừng, cái vắng lặng đó không thể mua được ở bất kỳ điểm du lịch đại trà nào. Và chính nơi đây, dưới mặt nước kia, những rạn san hô hàng trăm tuổi vẫn đang lặng lẽ tỏa ra màu sắc mà chỉ ai dám lặn xuống mới được thấy.