Vịnh Bái Tử Long
Nếu Vịnh Hạ Long là người anh đã nổi tiếng khắp thế giới, thì Vịnh Bái Tử Long là người em hoang sơ hơn, ít dấu chân hơn. Và vì thế, theo nhiều người, còn đẹp theo cách riêng của mình.
Bái Tử Long nằm ngay phía Đông Bắc của Hạ Long, cùng chung một lịch sử địa chất hàng trăm triệu năm. Những đảo đá vôi tương tự, những hang động tương tự, cùng một quá trình biển thoái rồi biển tiến đã tạo hình. Nhưng có một điều khác: Bái Tử Long ít bị khai thác du lịch đại trà hơn, dấu chân người ít hơn, mặt biển tĩnh hơn. Thuyền đi chậm giữa những hòn đảo đá vôi, mũi thuyền rẽ nước thành những gợn sóng nhỏ rồi tan dần phía sau.
Có một điều mà nhiều người vẫn hay nhầm lẫn: Vịnh Bái Tử Long không nằm trong phạm vi Di sản Thiên nhiên Thế giới UNESCO. Ranh giới UNESCO chỉ bao gồm Vịnh Hạ Long và Quần đảo Cát Bà. Bái Tử Long tiếp giáp và có đặc điểm địa chất tương tự, nhưng đây là hai khu vực khác nhau về mặt pháp lý quản lý.
Trong lòng vịnh là Vườn Quốc gia Bái Tử Long, thành lập ngày một tháng sáu năm hai nghìn không trăm lẻ một, tổng diện tích mười lăm nghìn bảy trăm tám mươi ba héc ta, gồm hơn bốn mươi hòn đảo. Năm hai nghìn không trăm mười sáu, ASEAN công nhận đây là Vườn Di sản ASEAN thứ ba mươi tám, nhờ tính toàn vẹn sinh thái và sự hiện diện của các loài quý hiếm.
Tạp chí Condé Nast Traveler của Mỹ xếp Vịnh Bái Tử Long thứ ba trong danh sách bảy kỳ quan bậc nhất Đông Nam Á, và đây là đại diện duy nhất của Việt Nam trong danh sách đó.
Điều gì làm cho Bái Tử Long đặc biệt so với Hạ Long? Câu trả lời nằm ở hệ sinh thái tùng áng. "Tùng" và "áng" là tên gọi địa phương cho những vịnh nhỏ hoặc hồ biển kín trong lòng đảo đá vôi, hình thành khi nước bào mòn đá từ bên trong qua hàng triệu năm. Bên trong gần như hoàn toàn tách biệt với bên ngoài, tạo ra tiểu khí hậu và hệ sinh vật riêng biệt. Trung tâm Đa dạng sinh học ASEAN đánh giá đây là hệ sinh thái độc đáo nhất Đông Nam Á về mặt khoa học và giáo dục.
Vườn Quốc gia Bái Tử Long có sáu hệ sinh thái tiêu biểu: rừng lá rộng thường xanh trên đảo núi đất, rừng núi đá vôi, rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, và tùng áng. Trên đảo Ba Mùn, một đàn nai vàng khá đông vẫn sống hoàn toàn trong tự nhiên, ban ngày rất khó gặp, đêm xuống mới ra kiếm ăn. Đảo Ba Mùn rộng khoảng một nghìn tám trăm héc ta, khác biệt với phần lớn các đảo đá vôi xung quanh, là đảo phiến thạch duy nhất trong vịnh còn giữ được rừng nguyên sinh, một khoảng rừng gần như nguyên vẹn.
Tổng cộng toàn vườn có khoảng hai nghìn bốn trăm mười lăm loài sinh vật đã được ghi nhận, trong đó một trăm lẻ sáu loài nằm trong Sách đỏ. Đằng sau những con số ấy là bao sinh linh đang sinh sôi trên đảo, dưới nước, giữa những tán rừng mà thuyền đi ngang qua.
Vùng biển này từng là một trung tâm thương mại sầm uất bậc nhất của Đại Việt. Năm một nghìn một trăm bốn mươi chín, vua Lý Anh Tông lập thương cảng Vân Đồn ngay trong vịnh này. Đây là hải cảng thương mại đầu tiên của nước ta, kết nối với thuyền buôn từ khắp châu Á, như Trung Hoa, Nhật Bản và Xiêm La. Thuyền buôn từ các nước này từng neo đậu ở vùng biển mà cả nhà đang đi qua, trao đổi gia vị, ngà voi, trân châu, vàng bạc. Thương cảng Vân Đồn tồn tại qua các triều Lý, Trần, Hậu Lê, gần bảy trăm năm. Năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, quần thể di tích thương cảng này được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Năm một nghìn hai trăm tám mươi tám, chính tại vùng biển Bái Tử Long, Vân Đồn này, lực lượng Trần Khánh Dư tiêu diệt đoàn thuyền lương của quân Mông Nguyên, góp phần vào chiến thắng cuối cùng.
Con người đã sống ở vùng này còn lâu hơn cả thương cảng Vân Đồn. Hang Soi Nhụ và các hang động trong vịnh lưu giữ dấu tích của Văn hóa Soi Nhụ, cư dân cổ đại cách đây từ mười tám nghìn đến bảy nghìn năm.
Bãi biển Minh Châu trải dài gần hai cây số với cát trắng mịn tự nhiên. Phía sau là rừng trâm nguyên sinh mười bốn héc ta, nơi những cây di sản đã được công nhận vẫn đứng sừng sững, lặng lẽ đếm mùa.
Người anh Hạ Long có tiếng tăm khắp thế giới. Còn người em Bái Tử Long thì lặng lẽ giữ cho mình một thứ khác, một thứ mỗi người tự mang về theo cách riêng: sự vắng lặng. Khi thuyền đi vào một tùng hay một áng, khi chỉ còn tiếng nước nhỏ từ vách đá và tiếng chim trên rừng, cả nhà sẽ nghe ra rất rõ cái vắng lặng ấy. Và chính nơi đây, dưới mặt nước kia, những rạn san hô vẫn đang tỏa ra muôn màu, một thế giới riêng mà người lặn biển mới được ngắm tận mắt.