Vườn Quốc gia Ba Vì
Có một điều kỳ lạ ở vùng đồng bằng Bắc Bộ: giữa một vùng đất phẳng trải rộng, bỗng xuất hiện một dãy núi cao hơn một nghìn hai trăm mét. Như một hòn đảo nổi lên giữa biển lúa.
Đó là dãy Ba Vì. Và câu hỏi đầu tiên cả nhà thường đặt ra là: sao núi này lại cao và độc lập như vậy giữa vùng đồng bằng?
Câu trả lời nằm dưới lòng đất. Núi Ba Vì là một ngọn núi lửa cổ. Lần phun trào gần nhất cách đây gần hai trăm triệu năm. Magma đông đặc lại, trải qua hàng trăm triệu năm phong hoá và nâng lên, tạo ra những đỉnh núi đá macma cổ đứng giữa đồng bằng phù sa sông Hồng. Đó là lý do Ba Vì đứng đây: không phải vì núi mọc lên, mà vì đồng bằng xung quanh bị bào mòn và bồi lấp trong khi núi vẫn đứng vững.
Dãy Ba Vì có ba đỉnh chính.
Đỉnh Vua cao một nghìn hai trăm chín mươi sáu mét, là đỉnh cao nhất. Trên đỉnh có Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, xây để tưởng nhớ Người.
Đỉnh Tản Viên cao một nghìn hai trăm hai mươi bảy mét. Trên đỉnh có Đền Thượng thờ Tản Viên Sơn Thánh, vị thần linh thiêng nhất của vùng đất Bắc Bộ.
Đỉnh Ngọc Hoa cao một nghìn một trăm ba mươi mốt mét, đặt tên theo công chúa Ngọc Hoa trong truyền thuyết, chính là nàng Mỵ Nương con gái vua Hùng mà cả nhà đã học trong sách giáo khoa.
Nhắc đến Đỉnh Tản Viên, cả nhà chắc nhớ ngay câu chuyện Sơn Tinh - Thuỷ Tinh. Vua Hùng thứ mười tám có công chúa Mỵ Nương xinh đẹp. Hai người đến cầu hôn: Sơn Tinh, thần núi ngự ở Ba Vì này, và Thuỷ Tinh, thần biển. Vua đặt điều kiện ai mang đủ "voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao" đến trước thì được vợ. Sơn Tinh đến trước, cưới được Mỵ Nương. Thuỷ Tinh tức giận dâng nước đánh Sơn Tinh. Sơn Tinh nâng núi cao chống lụt, nước dâng đến đâu núi cao đến đó, không bao giờ thua.
Đó là cách người Việt cổ giải thích hiện tượng lũ lụt sông Hồng hằng năm: mỗi mùa lũ tháng bảy đến tháng chín âm lịch, Thuỷ Tinh lại dâng nước đánh Sơn Tinh, và Sơn Tinh lại nâng núi lên.
Vì sự bảo hộ dân khỏi lũ lụt, Sơn Tinh trở thành Tản Viên Sơn Thánh, một trong Tứ Bất Tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Bốn vị thần bất tử là Tản Viên Sơn Thánh đại diện đất, Thánh Gióng chống ngoại xâm, Chử Đồng Tử đại diện tình yêu và dân biển, Chúa Liễu Hạnh đại diện đạo Mẫu. Ngọn núi mà cả nhà đang đứng dưới chân này là "núi tổ" của người Việt đồng bằng Bắc Bộ.
Lên đến cốt tám trăm mét, cả nhà sẽ gặp một phế tích kiến trúc rất đặc biệt: nhà thờ đá theo kiểu châu Âu cổ điển, tường đá phủ rêu xanh, cây cối mọc xen vào kiến trúc cũ. Người Pháp đầu thế kỷ hai mươi đã xây khu nghỉ dưỡng ở Ba Vì khi phát hiện vùng cao này mát hơn Hà Nội từ bốn đến sáu độ. Sau năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, khi người Pháp rút đi, các công trình dần đổ nát. Hôm nay chỉ còn những bức tường đá thơ mộng, được giới trẻ và nhiếp ảnh gia rất thích chụp ảnh.
Điều đặc biệt nhất ở Ba Vì, theo nhiều người, không phải là ngôi đền hay nhà thờ cổ. Mà là hiện tượng "biển mây" vào sáng sớm.
Khoảng năm giờ đến bảy giờ sáng, không khí lạnh trên núi gặp hơi nước từ thung lũng phía dưới, tạo ra một tầng mây trắng dày phủ kín đồng bằng. Từ đỉnh núi nhìn xuống, chỉ thấy biển mây trắng cuồn cuộn bên dưới, các đỉnh núi như những hòn đảo nổi lên giữa đại dương mây. Hình ảnh đó, nhiều người bảo, là lý do họ đã leo Ba Vì nhiều lần mà vẫn muốn quay lại. Mùa mây đẹp nhất là từ tháng chín đến tháng mười hai.
Vườn Quốc gia Ba Vì có hơn mười một nghìn héc ta, trong đó rừng nguyên sinh gần ba nghìn héc ta. Rừng nhiệt đới và á nhiệt đới với nhiều loài cây quý hiếm, và một bộ sưu tập cây thuốc phong phú từng được gọi là "vườn thuốc" của miền Bắc.
Và cứ mỗi buổi sáng sớm, khi mây trắng lại dâng lên bao phủ thung lũng, Ba Vì lại đứng đó, vừa là ngọn núi lửa triệu năm tuổi, vừa là chốn ngự của vị thần đã giữ cho đồng bằng sống qua từng mùa lũ.