Vườn Quốc Gia Côn Đảo
Trên thế giới, không nhiều nơi mà "địa ngục trần gian" và "thiên đường sinh thái" cùng tồn tại trên một quần đảo. Côn Đảo là một trong số ít đó.
Phần lịch sử của Côn Đảo, nhà tù một trăm mười ba năm, hơn hai mươi nghìn người nằm xuống, cả nhà đã nghe. Bây giờ mình nói về phần khác: những cánh rừng nguyên sinh, rạn san hô nghìn héc ta, đàn rùa biển về đẻ mỗi năm hàng chục nghìn con, và loài bò biển cực kỳ nguy cấp vẫn lướt dưới vùng nước biếc của quần đảo này.
Vườn Quốc Gia Côn Đảo được Thủ tướng thành lập năm một nghìn chín trăm chín mươi ba, tổng diện tích gần hai mươi nghìn héc ta, trong đó mười bốn nghìn héc ta là biển. Đây là Vườn Quốc Gia hợp nhất rừng và biển hiếm có ở Việt Nam.
Ba danh hiệu quốc tế. Ba tầng ý nghĩa.
Năm hai nghìn không trăm mười ba, Công ước Ramsar công nhận VQG Côn Đảo là Khu Ramsar biển đầu tiên của Việt Nam, Ramsar số hai nghìn hai trăm lẻ ba trên toàn cầu, Ramsar thứ sáu của Việt Nam. Ramsar là danh hiệu quốc tế cao nhất dành cho các vùng đất ngập nước quan trọng.
Tháng tư năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, nhân đúng dịp kỷ niệm ba mươi năm thành lập Vườn, Trung tâm Đa dạng Sinh học ASEAN trao chứng nhận Vườn Di sản ASEAN cho Côn Đảo, sau khi đạt chín trên mười tiêu chí đánh giá.
Và ngày hai mươi chín tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, VQG Côn Đảo trở thành khu bảo tồn thứ một trăm lẻ một trên thế giới đạt Danh lục Xanh IUCN, xếp hạng cao nhất của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Ở Việt Nam, chỉ có ba khu đạt được tiêu chuẩn này: Vân Long, Cát Tiên, và Côn Đảo.
Nhưng con số đáng kinh ngạc nhất không phải là các danh hiệu. Đó là những con rùa.
Côn Đảo là địa điểm rùa biển vích về đẻ đông nhất Việt Nam. Mùa đẻ chính từ tháng tư đến tháng mười. Chỉ từ năm hai nghìn không trăm hai mươi ba đến tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, hơn hai nghìn một trăm rùa mẹ đã lên bãi làm tổ. Chúng đẻ hơn sáu nghìn ba trăm ổ trứng, và Ban Quản lý Vườn thả hơn bốn trăm ba mươi sáu nghìn con rùa nhỏ về biển. Riêng sáu tháng đầu năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, gần một trăm hai mươi nghìn rùa con được thả.
Cả nhà thử hình dung một chú rùa con nhỏ hơn bàn tay, vừa nở ra là bơi thẳng về phía đường chân trời, theo bản năng từ hàng triệu năm tiến hóa. Đó là một trong những cảnh tượng ít nơi nào trên Việt Nam còn cho cả nhà được trực tiếp chứng kiến.
Ngoài rùa biển, vùng biển Côn Đảo còn có bò biển, hay còn gọi là dugong, một loài cực kỳ nguy cấp ăn cỏ biển, được ghi nhận xuất hiện đặc biệt quanh Hòn Bảy Cạnh.
Dưới nước, Vườn có khoảng một nghìn bảy trăm hai mươi lăm loài sinh vật biển, trong đó ba trăm sáu mươi loài san hô. Rạn san hô cổ rộng khoảng một nghìn héc ta, mật độ và đa dạng thuộc hàng đứng đầu Việt Nam.
Trên cạn, rừng nguyên sinh trên đảo Côn Sơn có hơn một nghìn không trăm bảy mươi bảy loài thực vật. Và đâu đó trong những tán rừng ấy là Sóc đen Côn Sơn, loài đặc hữu chỉ có ở Côn Đảo, không tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.
Quần đảo Côn Đảo gồm mười sáu hòn đảo. Ngoài Hòn Bảy Cạnh nổi tiếng về rùa, còn có Hòn Cau, đảo kết hợp sinh thái và lịch sử, và Hòn Trứng là vương quốc của các loài chim biển.
Từ ngày mồng một tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, Côn Đảo trở thành Đặc khu Côn Đảo trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Diện tích bảy mươi lăm phẩy bảy mươi chín cây số vuông, dân số khoảng mười ba nghìn người. Đây là đặc khu có độ đa dạng sinh học hiếm thấy ở Việt Nam.
Cả nhà đến Côn Đảo sẽ thấy một nghịch lý đẹp: ngay kế bên những trại giam im lìm là rừng xanh mát mẻ; bên dưới vùng biển từng là ngục tù là rạn san hô và đàn rùa. Người Côn Đảo nói: nơi đây là chỗ cây xanh che phủ những bia mộ, và biển ôm trọn cả ký ức.
Không nơi nào ở Việt Nam nói lên điều đó trọn vẹn hơn Côn Đảo.