Vườn quốc gia Kon Ka Kinh
Ở phía Đông Bắc Gia Lai có một vùng rừng mà đỉnh cao nhất của nó đạt một nghìn bảy trăm bốn mươi tám mét. Trong truyền thông du lịch, người ta hay gọi đó là nóc nhà của Gia Lai. Tên thật của nó là Vườn quốc gia Kon Ka Kinh.
Vườn quốc gia Kon Ka Kinh được thành lập năm hai nghìn không trăm linh hai trên cơ sở nâng cấp từ Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Ka Kinh. Chỉ một năm sau, năm hai nghìn không trăm linh ba, ASEAN Centre for Biodiversity công nhận nơi này là Vườn Di sản ASEAN. Cả nhà cần phân biệt rõ: đây là danh hiệu bảo tồn cấp khu vực của ASEAN, không phải Di sản thế giới của UNESCO. Nhưng danh hiệu ASEAN cũng đủ để nói rằng Kon Ka Kinh được khu vực Đông Nam Á công nhận là một trong những vùng rừng đáng bảo tồn nhất.
Vì sao đáng bảo tồn?
Nguồn của Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học ghi nhận Vườn có một nghìn hai mươi hai loài thực vật bậc cao, ba trăm năm mươi mốt loài động vật, một trăm sáu mươi loài chim, năm mươi mốt loài bò sát và hai trăm lẻ chín loài bướm. Trong số đó có nhiều loài quý hiếm như voọc chà vá chân xám, vượn má hung, mang Trường Sơn và mang lớn.
Một loài đặc biệt đáng nhắc là khướu Kon Ka Kinh. Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học ghi đây là loài chim quý, biểu tượng của Vườn, được phát hiện lần đầu trong vòng ba mươi năm trở lại đây ở châu Á. Không phải ba trăm năm, không phải một nghìn năm, mà ba mươi năm, một khoảng thời gian rất gần chúng ta. Điều đó nhắc chúng ta rằng thiên nhiên vẫn còn nhiều bí mật chưa được khám phá, và giữ rừng là cách để những bí mật đó còn tồn tại.
Ngoài đa dạng sinh học, Kon Ka Kinh còn có vai trò môi trường cụ thể. Vườn nằm ở vùng núi phía Đông Bắc Gia Lai, là nơi đầu nguồn cho nhiều con suối cung cấp nước tưới và nước sinh hoạt cho nhiều huyện của Gia Lai và vùng lân cận. Theo ASEAN CHM, phần phía Tây của Vườn thuộc lưu vực công trình thủy điện Yaly, còn các dòng phía Đông đổ về sông Ba. Nghĩa là rừng ở đây không chỉ là môi trường sống của động vật, mà còn là hệ thống giữ nước và điều hòa dòng chảy cho cả một vùng rộng lớn.
Đáng chú ý nữa là năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt, UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng, trong đó Kon Ka Kinh là một phần quan trọng. Khu dự trữ sinh quyển này gắn quản lý rừng với sinh kế cộng đồng, chi trả dịch vụ môi trường rừng và phát triển du lịch sinh thái bền vững.
Với du khách, Vườn mở ra nhiều tuyến với mức độ khác nhau. Tuyến ngắn nhất dẫn qua Vườn thực vật đến Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật, phù hợp với mọi lứa tuổi. Đây là cơ hội để thấy rừng, nghe về bảo tồn và hiểu vì sao một vườn quốc gia cần có cả lực lượng cứu hộ động vật hoang dã.
Những ai muốn đi xa hơn có thể chọn tuyến Đỉnh Đá Trắng, kéo dài hai ngày một đêm, hay tuyến Thác chín mươi lăm và đỉnh Kon Ka Kinh, kéo dài bốn ngày ba đêm. Tuyến lên đỉnh đòi hỏi đi bộ từ làng Đăk Hro, xã Đắk Rong, huyện K'Bang, sau khi đã vượt hơn một trăm ba mươi cây số đường ô tô từ trụ sở hành chính của Vườn. Đây không phải tuyến dạo chơi thông thường.
Tại Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật, cả nhà có thể quan sát một số loài thú trong môi trường bán hoang dã như hươu sao, nhím và heo rừng theo tuyến chính thức. Nhưng với những loài quý như voọc chà vá, vượn hay khướu Kon Ka Kinh, không nên kỳ vọng sẽ nhìn thấy ngoài thực địa. Những loài đó sống trong rừng sâu và đó là điều tốt cho chúng ta vì nó nghĩa là rừng vẫn còn đủ yên tĩnh để giữ chúng.
Thác chín mươi lăm, theo mô tả chính thức của Vườn, là thác lớn và đẹp nhất trong vườn quốc gia, nước đổ qua vách đá cao trên bốn mươi lăm mét. Tuyến đến Thác chín mươi lăm dài khoảng mười lăm phẩy ba cây số đường mòn từ trạm kiểm lâm số hai. Đây là điểm tham quan cho những người thực sự muốn trải nghiệm rừng núi Tây Nguyên ở mức sâu hơn.
Rừng Kon Ka Kinh đã tồn tại từ trước khi có khái niệm vườn quốc gia. Ở đây, giữa những tán cây cổ thụ rêu phong và tiếng suối chảy từ đầu nguồn sông Ba, cả nhà có thể hiểu vì sao người ta gọi Tây Nguyên là mái nhà xanh của miền Trung. Không ồn ào, không rực rỡ như biển hay phố thị, chỉ là rừng, sương, và cảm giác rằng thiên nhiên ở đây vẫn còn lớn hơn chúng ta rất nhiều.