Vườn Quốc gia Xuân Thủy
Mỗi năm, hàng nghìn con chim bay từ Siberia, từ Trung Quốc, từ Nhật Bản, vượt hàng nghìn kilômét xuống phía Nam. Trên hành trình đó, chúng cần điểm dừng chân để ăn, nghỉ và tích lũy năng lượng trước khi bay tiếp. Một trong những điểm dừng quan trọng nhất của vùng phía Bắc Việt Nam là một bãi bồi cửa sông trên mảnh đất mà chúng ta sắp đặt chân đến.
Vườn Quốc gia Xuân Thủy.
Nằm tại xã Giao Minh, tỉnh Ninh Bình, trên vùng cửa Ba Lạt của sông Hồng, Xuân Thủy là hệ sinh thái đất ngập nước cửa sông ven biển tiêu biểu của phía nam châu thổ sông Hồng. Tổng diện tích khoảng bảy nghìn một trăm héc-ta, trong đó hơn sáu nghìn một trăm sáu mươi sáu héc-ta là phân khu bảo vệ nghiêm ngặt bao lấy rừng trên Cồn Lu và Cồn Xanh.
Về danh hiệu, website Vườn Quốc gia Xuân Thủy ghi đây là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam và của Đông Nam Á. Đây là danh hiệu quan trọng: Ramsar là công ước quốc tế về bảo vệ các vùng đất ngập nước, và một địa điểm được đưa vào danh sách Ramsar nghĩa là thế giới công nhận giá trị sinh thái đặc biệt của nó. Năm hai nghìn không trăm lẻ bốn, UNESCO công nhận Xuân Thủy là vùng lõi có tầm quan trọng đặc biệt của Khu Dự trữ Sinh quyển châu thổ sông Hồng. Và tháng Chín năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, Xuân Thủy được công nhận là Vườn Di sản ASEAN tại hội nghị ở Langkawi, Malaysia.
Đó là hành trình từ một vùng đất ngập nước đơn thuần trở thành một trong những khu bảo tồn được công nhận nhiều nhất Đông Nam Á.
Tuyến phổ biến nhất cho lần đầu đến là tuyến "Một ngày khám phá RAMSAR Xuân Thủy" do chính Vườn thiết kế. Cả nhà xuất phát từ Trung tâm du khách, ra đầm nuôi tại Cồn Ngạn nơi người dân địa phương sống theo nhịp thủy triều, leo lên chòi quan sát nhìn bao quát cảnh bãi bồi trải rộng. Rồi đi sâu vào rừng ngập mặn Cồn Lu, quan sát những cây mắm, cây sú bám rễ xuống bùn và thế giới của còng, cáy dưới tán lá. Ra đến cửa Ba Lạt, dạo trên cồn cát, thử tay bắt ngao. Trưa ăn ngay trên tàu, hải sản vừa được người dân khai thác từ chính vùng Ramsar này.
Một ngày ở Xuân Thủy sẽ cho cả nhà hiểu tại sao nơi này đặc biệt không phải vì một công trình hay một cảnh đẹp đơn lẻ, mà vì toàn bộ hệ thống sinh thái vận hành như một cỗ máy tự nhiên hoàn hảo.
Rừng ngập mặn giữ phù sa, tạo bãi bồi mới, là nơi ươm nuôi ấu trùng và cung cấp thức ăn cho vô số loài thủy sinh. Bãi triều là bàn ăn khổng lồ của hàng vạn con chim di cư. Vùng cửa sông là nơi nước ngọt và nước mặn gặp nhau, tạo ra điều kiện sinh thái đặc biệt không nơi nào khác có được. Người dân địa phương nuôi ngao, khai thác thủy sản và tham gia du lịch cộng đồng, sống cùng nhịp với hệ sinh thái đó thay vì chống lại nó.
Nếu cả nhà đến vào mùa chim, từ tháng Mười đến tháng Ba năm sau, có thể đi theo tuyến xem chim đến Cồn Ngạn và Bãi Trong. Website Vườn gọi Xuân Thủy là "ga chim quốc tế" của khu vực phía Bắc. Đây là cách gọi của Vườn, không phải thuật ngữ khoa học chính thức, nhưng nó nói lên được ý nghĩa của nơi này. Hàng nghìn cá thể chim từ nhiều nước khác nhau dừng lại đây, kiếm ăn, nghỉ ngơi và tích lũy năng lượng. UNESCO ghi nhận trong khu vực có những loài bị đe dọa toàn cầu như rẽ mỏ thìa, cò quăm đầu đen và đớp ruồi thiên đường Nhật Bản.
Khi đứng trên bãi triều vào mùa chim, cả nhà sẽ hiểu tại sao mỗi khoảnh khắc yên lặng ở đây đều có giá trị: mỗi lần chim bị giật mình bay lên là một lần chúng tiêu hao năng lượng cần cho hành trình nghìn kilômét phía trước.
Đứng ở cửa Ba Lạt vào buổi sáng sớm, nhìn hàng nghìn con chim xếp hàng trên bãi bùn, rồi đồng loạt cất cánh lên bầu trời, cả nhà sẽ hiểu tại sao người ta gọi nơi này là ga chim quốc tế. Và sẽ hiểu rằng, có những khoảnh khắc tự nhiên mà không nơi nào trên đất nước này cho ta cảm giác đó ngoài Xuân Thủy.