An Dương Vương
Nếu cả nhà bay thật cao trên vùng đồng bằng sông Hồng và nhìn xuống, sẽ thấy một điều rất lạ. Giữa ruộng xanh có ba vòng đất chạy quanh nhau, vòng nọ ôm lấy vòng kia, cuộn lại y như một con ốc nằm ngủ. Đó là dấu tích toà thành mà hơn hai nghìn năm trước, một vị vua đã dồn cả tâm trí để dựng nên. Vị vua ấy tên là An Dương Vương.
Theo Ban Quản lý Khu di tích Cổ Loa, tên thật của ông là Thục Phán. Ông là người đã gắn kết hai nhóm cư dân, người Lạc Việt và người Âu Việt, vốn gần gũi nhau về dòng máu, về đất ở và về nếp sống, để hợp lại thành một nước. Nước ấy mang tên Âu Lạc. Từ hai dòng người, ông làm nên một mái nhà chung.
Cả nhà thử hình dung vua dắt một em nhỏ đi trên vòng thành, vừa đi vừa kể. Khoảng thế kỷ thứ ba trước Công nguyên, vua dời đô về vùng Cổ Loa, nằm ngay giữa đồng bằng sông Hồng. Vua chỉ tay ra bốn phía, bảo em rằng nơi này có thể nuôi được nhiều người, giữ được lâu dài, nên ông chọn làm kinh đô đầu tiên của cả nước. Đất lành. Người đông.
Vừa đi, vua vừa kể cho em nghe về việc lớn nhất đời mình. Ông cho đắp một toà thành bằng đất, không phải một vòng, mà tới ba vòng cuốn vào nhau. Vua chỉ tay xuống dưới chân, bảo em rằng theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long, vòng ngoài cùng dài tám cây số, vòng giữa dài sáu cây số rưỡi, vòng trong cùng dài khoảng một cây số sáu trăm mét. Cộng cả ba vòng lại, tổng chiều dài chừng mười sáu cây số. Mười sáu cây số tường đất, đắp hoàn toàn bằng đôi tay con người.
Hãy hình dung. Ngày ấy chưa có một cỗ máy nào. Ta hãy hình dung người ta gánh từng sọt đất, đầm từng lớp một, đắp cao dần lên thành những bức tường đất khổng lồ. Quanh mỗi vòng thành lại có một hào nước bao quanh để giữ thành. Nhìn từ trên cao, ba vòng đất xoắn vào nhau giống hệt vỏ một con ốc. Cũng vì thế mà thành có tên là Cổ Loa, nghĩa là ốc cổ.
Rồi vua kể cho em nghe một câu chuyện thật đẹp về toà thành này. Tương truyền rằng buổi đầu, thành đắp lên ban ngày thì đêm lại đổ, vua và dân làm mãi không xong. Và rồi, lạ thay. Một hôm, có một con rùa vàng từ dưới nước hiện lên. Người ta gọi là Thần Kim Quy. Rùa thần thong thả đi quanh chân thành nhiều vòng, chỉ cho vua cách đặt nền, cách lựa thế đất. Từ đó, thành đắp tới đâu đứng vững tới đó. Người xưa truyền lại câu chuyện ấy như một lời thương, không phải chuyện thật, nhưng cho thấy họ quý toà thành này biết bao nhiêu.
Chuyện kể rằng trước khi trở về với mặt nước, Thần Kim Quy còn tặng vua một món quà kỳ diệu. Một chiếc lẫy để làm nên một chiếc nỏ thần. Tương truyền chiếc nỏ ấy bắn ra rất xa, giúp vua giữ yên bờ cõi cho dân được sống thanh bình. Đó là chiếc nỏ trong cổ tích, chiếc nỏ của lòng mong ước một đất nước được bình an.
Điều kỳ lạ là câu chuyện cổ tích ấy lại có một góc rất thật. Theo Báo Thanh Niên, các nhà khảo cổ đã tìm thấy ở Cổ Loa hàng vạn mũi tên đồng ba cạnh, loại tên bay xa và rất khéo. Kết quả đo tuổi bằng carbon phóng xạ cũng cho thấy toà thành được dựng vào khoảng thế kỷ thứ ba đến thế kỷ thứ hai trước Công nguyên, đúng vào thời An Dương Vương. Vậy là chiếc nỏ trong truyền thuyết, và những mũi tên thật nằm sâu dưới lòng đất, đã gặp lại nhau sau hơn hai nghìn năm.
Đi tới cuối vòng thành, vua dừng lại, nắm tay em nhỏ. An Dương Vương không chỉ là một vị vua giỏi dựng thành. Ông còn là một người yêu con trẻ. Trong từng lời kể về rùa thần, về những ngày gánh đất đầm thành, ông gửi cả một mong ước, rằng nước nhà mãi được yên vui. Đó là tấm lòng của một người lớn muốn để lại cho lớp sau một mái nhà vững chãi.
Cả nhà ơi, hơn hai nghìn năm đã trôi qua. Những bức tường đất năm xưa nay đã thấp xuống, cỏ phủ xanh rì, và trên ba vòng thành cuộn tròn như một vỏ ốc đang ngủ, trẻ con trong làng vẫn chạy chơi mỗi chiều. Nếu đứng lặng một lát, ta như còn thấy bóng một vị vua đi quanh vòng thành, tay dắt một em nhỏ. Đó là hình ảnh cả nhà sẽ nhớ mãi, hình ảnh một người xưa đắp nên mái nhà chung êm ấm cho con cháu đời sau.