Vua Kiến Phúc
Cả nhà thử hình dung một cậu bé con đang chập chững giữa một khu vườn hoàng cung ở Huế. Cậu mới chừng hai tuổi, đôi chân còn ngắn, bước đi còn loạng choạng. Quanh cậu là những luống hoa, những hàng cây, và những mái điện cong cong in bóng xuống sân. Cậu bé ấy có một cái tên thật dài, là Nguyễn Phúc Ưng Đăng. Về sau, người đời gọi cậu bằng một cái tên khác, ngắn hơn và đẹp hơn, đó là Kiến Phúc.
Theo Wikipedia tiếng Việt, Ưng Đăng sinh năm một nghìn tám trăm sáu mươi chín, ngay tại đất Huế. Cha ruột của cậu là một người trong hoàng tộc, tên là Nguyễn Phúc Hồng Cai. Và ông Hồng Cai ấy lại chính là em của vua Tự Đức. Vậy là ngay từ thuở lọt lòng, dòng máu hoàng tộc đã chảy trong người cậu bé.
Cậu bé ấy được đón vào cung vì một lẽ riêng. Số là vua Tự Đức không có con. Một ông vua mà trong nhà vắng tiếng trẻ thơ, hẳn lòng cũng có chỗ trống trải. Thế là nhà vua đã nhận ba người cháu của mình làm con nuôi, để nâng niu, để gần gũi như con ruột. Và một trong ba người cháu ấy chính là cậu bé Ưng Đăng.
Theo Wikipedia tiếng Việt, Ưng Đăng được đem vào cung từ khi mới hai tuổi. Cậu được giao cho một người mẹ nuôi hiền hậu trông nom, đó là bà Học phi Nguyễn Văn Thị Hương. Một cậu bé hai tuổi rời vòng tay cha mẹ ruột, được một người mẹ mới đón về, ru ngủ, dạy ăn, dạy nói, dạy những bước đi đầu đời. Bà đã nuôi nấng cậu, chăm bẵm cậu lớn lên giữa chốn cung đình.
Và cậu bé ấy lớn lên ra sao? Đây mới là điều đẹp nhất trong câu chuyện. Theo sử sách, ngay từ thuở còn nhỏ, Ưng Đăng đã là một cậu bé hiểu biết sớm. Tính tình cậu ôn hòa, lại ưa yên lặng. Giữa một chốn cung điện rộng lớn với biết bao điều có thể bày ra cho một đứa trẻ, cậu bé ấy lại chọn một niềm vui thật riêng. Cậu chỉ ưa thích sách vở và thơ văn.
Cả nhà hãy tưởng tượng hình ảnh ấy mà xem. Một cậu bé sống giữa hoàng cung lộng lẫy, nhưng điều khiến đôi mắt cậu sáng lên lại là những trang sách. Buổi sớm, cậu ngồi lặng bên án thư, dò theo từng con chữ. Buổi chiều, cậu thơ thẩn giữa vườn hoa, có lẽ vừa ngắm cánh hoa rơi vừa ngẫm một câu thơ vừa đọc. Một tâm hồn dịu dàng, lớn lên giữa hai thứ đẹp đẽ nhất là sách và hoa.
Cứ thế, năm tháng trôi qua, cậu bé chập chững ngày nào dần lớn thành một chàng thiếu niên. Vẫn ôn hòa, vẫn yên lặng, và vẫn yêu những trang sách, những vần thơ như thuở bé. Chàng đã trau dồi mình giữa chốn cung đình, lặng lẽ và chăm chỉ, như một mầm cây cứ vươn lên theo cách riêng của nó.
Rồi tới năm một nghìn tám trăm tám mươi ba, một điều thật lớn lao đến với chàng. Theo Wikipedia tiếng Việt, năm ấy chàng bước lên ngai vàng, trở thành vua. Người ta đặt cho chàng một niên hiệu mới, đó là Kiến Phúc. Cái tên Kiến Phúc về sau gắn liền với chàng, đẹp như một lời chúc lành.
Cả nhà thử nghĩ xem, khi ấy chàng mới khoảng mười lăm tuổi. Mười lăm tuổi, cái tuổi còn ham những trang sách, còn mê những vần thơ hơn việc đời. Vậy mà chàng trai ấy đã ngồi vào chiếc ngai vàng giữa kinh thành Huế. Kiến Phúc là vị vua thứ bảy của triều Nguyễn, và là một trong những vị vua trẻ tuổi nhất từng bước lên ngai vàng của nước mình.
Và thế là một chàng trai mười lăm tuổi, vốn quen với sách vở và vườn hoa, nay khoác lên mình tấm áo của một vị vua. Trong lòng chàng, hẳn có cả sự rụt rè của tuổi trẻ, lại có cả một mong ước thật thà. Mong ước được làm điều tốt cho dân, cho nước, như những điều đẹp đẽ chàng từng đọc trong sách thánh hiền.
Cả nhà ạ, câu chuyện về Kiến Phúc, ta hãy dừng lại ở đây, ở hình ảnh đẹp nhất ấy. Một cậu bé hai tuổi bước vào cung giữa những luống hoa. Một cậu thiếu niên lớn lên hiền hậu, mê sách, yêu thơ. Một chàng trai trẻ măng vừa bước lên ngai vàng, lòng đầy một ước nguyện chân thành muốn phụng sự. Mỗi khi nhắc tới vua Kiến Phúc, ta hãy nhớ về chàng như thế, như một chàng trai trẻ yêu những trang sách và những đóa hoa, người trẻ tuổi nhất từng ngồi lên ngai vàng giữa cố đô Huế.