Vua Lê Anh Tông
Có một người đàn ông ngày ngày sống lặng lẽ giữa đồng quê Thanh Hóa, chân lấm bùn đất, mái nhà đơn sơ. Chẳng mấy ai ngờ trong người ông đang chảy dòng máu của một họ vua. Vậy mà một sớm kia, người ta tìm đến tận nơi, đón ông đi, và khoác lên vai ông cả một dòng vua. Ông chính là vua Lê Anh Tông, và đây là câu chuyện êm đềm về buổi ông bắt đầu gây dựng lại cơ nghiệp.
Điều lạ lùng nằm ở chỗ này, cả nhà ạ. Vua Lê Lợi là người đã dựng nên nhà Lê, một dòng vua lớn của nước ta. Nhưng ngôi báu lần này lại không tìm về con cháu thẳng dòng của Lê Lợi, mà tìm sang một nhánh xa hơn. Theo trang thông tin của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, vua Lê Anh Tông tên húy là Lê Duy Bang, vốn là con cháu nhiều đời của Lê Trừ, người anh của vua Lê Lợi. Một nhánh tưởng đã lặng lẽ giữa đồng quê, nay bỗng được gọi về gánh vác.
Vì sao lại như thế? Theo trang Người Kể Sử, vào năm một nghìn năm trăm năm mươi sáu, vua Lê Trung Tông qua đời mà không có con nối dõi. Cả một dòng vua bỗng đứng trước một khoảng trống. Khi ấy, Thái sư Trịnh Kiểm cùng các vị đại thần đã đi tìm khắp nơi, mong tìm được một người con cháu họ Lê để nối lại mạch vua. Và họ tìm thấy Lê Duy Bang.
Cả nhà hình dung mà xem. Một người đang sống đời bình thường, bỗng được các quan lớn tìm đến, mời về lập làm vua. Năm ấy ông vừa hai mươi lăm tuổi, cái tuổi nhiều người còn đang dựng dở đời mình, vậy mà ông đã phải gánh trên vai cả một dòng vua. Người ta đón ông về, và ông trở thành vua Lê Anh Tông. Một buổi đón rước rất lặng lẽ, mà lại nối liền được sợi dây của cả một dòng vua tưởng như đã hụt mất.
Nhưng làm vua thời ấy không phải là ngồi yên trong một kinh thành lộng lẫy. Bởi kinh thành Thăng Long xưa của ông cha bấy giờ đang ở rất xa, nơi vùng phía bắc. Nhà vua và quân tướng của mình đặt căn cứ ở vùng Thanh Hóa, làm chủ dải đất từ Thanh Hóa trở vào nam. Còn vùng phía bắc, trong đó có Thăng Long, khi ấy do nhà Mạc làm chủ.
Mà Thanh Hóa không phải một chốn lánh nạn tạm bợ đâu cả nhà. Đó chính là đất phát tích của họ Lê, nơi tổ tiên nhà vua từng đứng lên dựng nghiệp thuở ban đầu. Cho nên lui về Thanh Hóa không phải là chịu thua, mà giống như trở về đúng cái nôi của mình, để từ đó lấy lại sức mà gây dựng lần nữa. Vùng đất quê cũ ấy ôm lấy dòng vua trẻ, như chiếc nôi ôm lấy một mầm cây.
Từ cái nôi Thanh Hóa ấy, theo trang Người Kể Sử, dưới sự cầm quân của Thái sư Trịnh Kiểm, quân nhà Lê kiên nhẫn mở từng đợt tiến quân. Không vội vàng, không ồn ào. Từng chút một, họ dần lấy lại đất đai, từ Thanh Hóa hướng dần ra vùng đồng bằng phía ngoài. Mỗi bước đi là một bước nhích lại gần hơn với kinh thành Thăng Long xưa, nơi mái nhà của tổ tiên đang đợi.
Điều gì giữ cho họ bền lòng suốt những năm tháng dài ấy? Cả nhà cứ hình dung những người lính, mỗi buổi chiều lại ngước nhìn về phương bắc xa xôi, nơi có một kinh thành mà chính họ cũng chưa từng thấy. Trong khoảng những năm một nghìn năm trăm năm mươi sáu đến một nghìn năm trăm bảy mươi, vua Lê Anh Tông cùng quân tướng cứ thế bền bỉ. Họ hướng cả tấm lòng về nơi ông cha từng ngự trị, như người đi xa cứ ngoái về mái nhà cũ.
Vua Lê Anh Tông ở ngôi khoảng mười sáu, mười bảy năm. Trong quãng thời gian ấy, điều ông để lại không phải là những trận đánh vang dội, mà là một cái nền vững vàng. Ông cùng quân tướng đã giữ cho dòng vua nhà Lê đứng vững nơi đất Thanh Hóa, và đặt từng viên gạch đầu tiên cho con đường trở về Thăng Long sau này. Cái nền ấy, về sau, con cháu ông sẽ dựng tiếp.
Cả nhà ơi, nếu một ngày có dịp ghé thăm đất Thanh Hóa, hãy thử dừng lại một chút giữa vùng đồng quê yên ả ấy. Bởi nơi đây từng là cái nôi của một dòng vua đang gắng sức đứng dậy. Hãy hình dung một đoàn quân lặng lẽ, năm này qua năm khác, cứ hướng mặt về phương bắc xa xôi, nơi có một kinh thành cũ. Họ chưa về tới nơi, nhưng lòng họ đã đặt trọn ở đó, nơi mái nhà của tổ tiên vẫn đứng đợi một ngày đoàn tụ.