Vua Trần Thái Tông
Một buổi sáng trong điện rồng, người lớn đặt lên đầu một cậu bé tám tuổi chiếc mũ vua. Cậu bé ấy còn chưa biết hết mặt chữ, vậy mà từ giây phút đó, cả một đất nước trông cậy vào cậu. Cả nhà ơi, cậu bé ấy tên là Trần Cảnh. Về sau, sử sách gọi cậu bằng một cái tên trang trọng hơn: vua Trần Thái Tông.
Trần Cảnh chính là vị vua đầu tiên khai sáng nhà Trần. Vùng quê gốc của dòng họ ông ở hương Tức Mạc, phủ Thiên Trường, nay thuộc đất Nam Định.
Tám tuổi, cậu còn chưa với tới mặt bàn nơi quần thần bàn việc nước. Nên những năm đầu, mọi việc lớn nhỏ đều có người lớn trong nhà gánh đỡ, cha ông và những người thân giúp cậu trông coi giang sơn. Cậu bé vua ấy lớn lên từng ngày giữa sách vở, giữa lời dạy của người lớn, và giữa những lo toan của cả một vương triều còn non trẻ.
Rồi cậu bé năm xưa lớn lên thành một người đàn ông. Và đúng lúc ấy, đất nước gặp một thử thách rất lớn.
Từ phương bắc xa xôi, một đạo quân kéo sang. Đó là quân Mông Cổ. Họ tràn vào nước ta, định chiếm lấy kinh thành. Đứng trước hiểm nguy, vị vua ấy không hề run sợ.
Theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học, vua Trần Thái Tông đã đích thân cầm quân ra trận. Vị vua ấy không ngồi yên trong cung. Ông tự mình đi giữa hàng quân, cùng tướng sĩ chèo thuyền ngược dòng sông, lặng lẽ tiến về phía giặc.
Năm một nghìn hai trăm năm mươi tám, sau chặng đường lặng lẽ ngược dòng sông, quân ta bất ngờ vây đánh quân Mông Cổ ở một bến sông tên là Đông Bộ Đầu, ngay gần kinh thành. Trận đánh ấy làm nên một chiến thắng vang dội, và quân giặc phải vội vã rút lui về phương bắc. Đất nước nhỏ bé của chúng ta đã đứng vững, nhờ lòng dũng cảm của vua tôi một lòng.
Đây là lần đầu tiên nhà Trần đánh bại quân Mông Cổ. Và cậu bé tám tuổi lên ngôi năm nào, giờ đã thành vị vua giữ yên được bờ cõi.
Nhưng điều khiến nhiều người yêu quý ông lại nằm ở quãng đời về sau.
Lạ thay, vừa thắng trận lớn nhất đời mình, ông lại chọn bước lui. Người vua vừa cưỡi sóng ra trận giữ nước ấy trao lại ngôi cho con trai, rồi về làm Thái thượng hoàng, tức là vị vua cha đứng phía sau, lặng lẽ dõi theo và chỉ bảo con cháu. Ông không tìm thêm chiến công hay quyền uy; ông quay vào bên trong, tìm về với trang sách và sự tĩnh lặng. Việc nhường ngôi sớm cho con cũng thành một nét riêng của nhà Trần, để người trẻ được tập gánh vác việc nước.
Rời xa những lo toan triều chính, vua Trần Thái Tông làm một việc mà ít vị vua nào làm: ông ngồi xuống và tự tay viết một cuốn sách. Theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học, ông để lại cuốn sách quý tên là Khóa hư lục. Ông thích ngồi thiền, thích sự tĩnh lặng, nhưng điều ông để lại cho đời sau không phải bài thơ hay lời răn truyền miệng, mà là cả một cuốn sách của riêng mình. Trong từng trang, ông gửi gắm lại những lời dạy con cháu đời sau biết sống hiền lành, ngay thẳng và bình an trong lòng.
Cả nhà thấy không, cùng một con người mà có hai vẻ đẹp khác nhau. Khi đất nước cần, ông là vị vua dũng cảm tự mình ra trận, đi giữa hàng quân ngược dòng sông. Khi non sông yên ổn, ông lại là một người ông hiền hậu, ngồi bên trang sách Khóa hư lục, viết lại từng lời mong con cháu đời sau sống tốt.
Triều đại mà cậu bé ấy mở ra sẽ còn đứng vững gần hai thế kỷ, qua mười bốn đời vua nối nhau giữ nước. Một trăm bảy mươi lăm năm, đủ dài để con cháu hết thế hệ này tới thế hệ khác lớn lên dưới bóng cờ nhà Trần.
Và mỗi khi cả nhà nghe tới nhà Trần oai hùng, hãy nhớ rằng tất cả bắt đầu từ một cậu bé tám tuổi đứng trong điện rồng năm nào.
Hãy hình dung vị vua già ấy, ngồi lặng bên ngọn đèn khuya, tay chép từng dòng trong cuốn Khóa hư lục, mong con cháu đời sau sống ngay thẳng và bình an. Đó là hình ảnh cả nhà hãy nhớ về người đã mở ra triều đại nhà Trần.