Yoga — Con Đường Tâm Thức
Tuấn không định dừng lại ở đây. Cậu bé mười tuổi bước theo ông qua mấy gian phòng của Bảo tàng Điêu khắc Chăm, mắt lướt qua những tượng đá, những phù điêu, những bệ thờ. Nhưng rồi cậu khựng lại.
Trước mặt Tuấn là một bức tượng nữ bằng đá sa thạch màu nâu sẫm. Nàng ngồi yên, lưng thẳng, hai bàn tay đặt nhẹ lên đùi, khuôn mặt thanh thản như người đang lắng nghe một điều gì đó rất xa, rất thầm. Tuấn nhìn chằm chằm.
Cậu đã thấy tư thế này rồi. Tuần trước, thầy giáo yoga dạy lớp ngồi đúng như vậy. Lưng thẳng. Bàn tay đặt lên đùi. Mắt nhắm lại, hơi thở chậm xuống.
"Ông ơi." Tuấn khẽ kéo tay ông. "Cô ấy đang ngồi thiền à?"
Ông nhìn theo tay cháu, rồi nhìn lại Tuấn. Không nói gì. Chỉ kéo cháu đến ngồi xuống chiếc ghế gỗ bên cạnh.
Đây là một bức tượng apsara của người Chăm, được tạc vào khoảng thế kỷ thứ mười sau Công nguyên. Hơn một nghìn năm trước. Và người thợ đá Chăm ngày ấy đã khắc nàng trong đúng tư thế mà Tuấn vừa học ở lớp yoga tuần trước.
"Ông kể cho con nghe điều này nhé." Ông bắt đầu nói. "Ngay cái tên yoga đã nói lên tất cả rồi."
Trong tiếng Sanskrit cổ, từ yoga bắt nguồn từ gốc yuj, có nghĩa là kết nối, là hợp nhất. Không phải kết nối tay với chân. Không phải kết nối người với thảm tập. Yoga nghĩa là hợp nhất ý thức bên trong mình với điều gì đó lớn hơn rất nhiều, điều mà các nhà hiền triết Ấn Độ gọi là ý thức vũ trụ. Như một giọt nước nhỏ tìm về biển lớn.
"Nhưng mà con tập những động tác mà," Tuấn nói. "Mấy tư thế vặn người, tư thế cái cây."
"Đúng." Ông gật đầu. "Và những tư thế đó rất quan trọng. Nhưng chúng chỉ là một phần nhỏ thôi."
Khoảng hai nghìn năm trước, có một hiền triết tên là Patanjali đã viết ra cuốn sách gọi là Yoga Sutras, ghi lại toàn bộ con đường yoga. Ông gọi đó là Ashtanga Yoga, yoga tám nhánh. Hai nhánh đầu nói về cách sống với người xung quanh và với chính mình. Chỉ đến nhánh thứ ba mới đến các tư thế, tức là asana, những gì Tuấn tập ở lớp mỗi tuần. Và nhánh cuối là samadhi, trạng thái yên lặng sâu nhất mà con người có thể chạm đến.
Ông nhìn bức tượng apsara. "Con thấy bà apsara này đang ở nhánh thứ mấy không?"
Tuấn nhìn theo, rồi nhìn lại ông. "Nhánh thứ bảy phải không, ông? Đang thiền định?"
"Đúng rồi." Ông mỉm cười. "Bà ấy đang ở nhánh thứ bảy. Còn con đang học nhánh thứ ba."
Hai ông cháu ngồi im một lúc. Gian phòng bảo tàng êm và mát, ánh sáng vàng nhẹ trên những vách đá sa thạch.
"Kiến thức này đến đây như thế nào hả ông?" Tuấn hỏi.
Ông kể. Hàng nghìn năm trước, những con tàu buôn rời cảng Ấn Độ, xuôi theo gió mùa, vượt đại dương đến vùng biển Đông. Họ mang theo lụa, gia vị, và cả những vị tu sĩ biết đọc và truyền dạy các bản kinh.
Vương quốc Champa, trên dải đất miền Trung của mình ngày nay, nằm ngay trên con đường biển đó. Người Chăm thờ thần Shiva. Và trong tín ngưỡng Shaiva Hindu, Shiva được gọi là Adi Yogi, người đầu tiên truyền dạy yoga cho các đệ tử. Khi những tu sĩ từ Ấn Độ đến Champa, họ mang theo cả triết lý ấy.
Và người thợ đá Chăm đã khắc lại những gì họ thực hành lên đá sa thạch. Như người apsara đang ngồi trước mặt Tuấn lúc này, lưng thẳng, tay đặt lên đùi, thiền định suốt hơn một nghìn năm.
"Con biết điều hay không?" Ông tiếp tục. "Yoga không chỉ có một con đường. Có người hợp với con đường trí tuệ. Có người hợp với con đường lòng sùng kính, như kinh Bhagavad Gita dạy về hành động không vụ lợi. Yoga không phán xét. Con đang bước đi rồi đó, chỉ chưa biết mình đang bước thôi."
"Còn bà apsara kia?" Tuấn hỏi khẽ.
Ông nhìn lên bức tượng. Nàng vẫn ngồi đó, thanh thản và yên lặng.
"Bà ấy đã chọn từ lâu lắm rồi."
Cả nhà ơi, khắp các thành phố Việt Nam ngày nay, các lớp yoga mở ra ở khắp nơi. Và khi ai đó ngồi xuống trong tư thế thiền định, dù biết hay không, họ đang chạm đến một dòng kiến thức đã chảy từ Ấn Độ qua biển đến Champa, được tạc vào đá sa thạch, rồi đến thảm tập ngày hôm nay.
Hai ông cháu đứng dậy. Tuấn ngoái lại nhìn bức tượng apsara trước khi rời gian phòng. Nàng vẫn ngồi đó, lưng thẳng, bàn tay đặt lên đùi, khuôn mặt bình thản như đang lắng nghe điều gì rất xa và rất thầm.
Tối hôm đó, trải thảm ra sàn phòng, Tuấn ngồi xuống trong tư thế quen thuộc. Lưng thẳng. Bàn tay đặt lên đùi. Giống như nàng apsara trong bức tượng. Giống như người ta đã ngồi nghìn năm trước trên đất này. Cậu nhắm mắt lại. Và lần đầu tiên, cậu thực sự muốn biết mình đang ngồi yên để làm gì.